Posts
Intervistë ekskluzive me fituesen e çmimit letrar “Hivzi Sylejmani”, Drenusha Zajmi Hoxha. Drenushës, ky çmimin iu nda nga Lidhja e Shkrimtarëve të Kosovës, për romanin e saj me titull “Engjëjt vdesin ndryshe”.
Drenusha Zajmi Hoxha, u lind në një familje intelektuale dhe atdhedashëse në Prizren, në vitin 1970. Vazhdoi dhe i kreu studimet për drejtësi, duke u diplomuar në Universitetin e Prishtinës, për t’u kthyer dhe punuar në qytetin e saj të lindjes. Përveç profesionit, ajo ka punuar edhe në gazetari, për të kaluar më vonë edhe në Biznes e Menaxhim. Si ithtare e të Drejtave të Njeriut e veçmas atyre të fëmijëve, ajo është angazhuar në shumë projekte edukuese dhe bëmirëse .Çmon mendjen e hapur dhe lirinë e fjalës deri aty, ku cenohet liria e tjetrit. Krahas punës, ajo ka kultivuar dashurinë për artin: muzikën dhe letërsinë, ku përveç poezisë dhe prozës për të rritur, zhvillon edhe letërsinë për fëmijë. Ka marrur shumë cmime letrare, ndërsa javën e kaluar, fitoi cmimin prestigjoz " Hivzi Sylejmani" për romanin “Engjëjt vdesin ndryshe”, të cilin ia ndau Lidhja e Shkrimtarëve të Kosovës, për romanin më të mirë për vitin 2009.
Blue Sky: Drenusha, së pari urime për cmimin “Hivzi Sylejmani”, që ua ndau Lidhja e Shkrimtarëve të Kosovës.
Drenusha Zajmi Hoxha: Faleminderit shumë dhe njëkohësisht, faleminderit për ftesën në emisionin tuaj.
Blue Sky: Cka do të thotë për ty ky cmim?
Drenusha Zajmi Hoxha: Natyrisht se ky çmim ka rëndësi të madhe pwr mua sepse e mora qysh me romanin e parë. Vërtetë ka rëndësi të madhe dhe më bën shumë nder, më bën shumë krenare dhe njëkohësisht më jep përgjegjësi akoma më të madhe. Çmimi për mua ishte shumë i papritur. Kam kuptuar që do të fitoj në fund, kështuqë akoma më duket si një ëndërr. Pastaj, juria përbëhej nga njerëz shumë të respektuar tw letrave shqipe si Rexhep Qosja, Abdyl Kadolli, Ismail Syla dhe çmimi për mua kishte një vlerë shumë të madhe.
Blue Sky: Sigurisht për këtë vlerësim nga kjo juri profesionale, juve do t’iu shtohet përgjegjësia por edhe do të keni vullnet edhe më të madh për të vazhduar me tutje me krijimtarinë tuaj.
Drenusha Zajmi Hoxha: Sinqerisht është një shtyerje mjaftw e madhe për mua. Normalisht unë vazhdimisht shkruaj dhe shkruaj disa zhanre letrare por, kur vlerësohet puna me një çmimim ç’farë është çmimi “Hivzi Sylejmani”, por edhe çmimet e tjera, natyrisht që është një shtyrje e madhe për të punuar më tej.
Blue Sky: Këtë cmim e morët për romanin tuaj “Engjëjt vdesin ndryshe”. Çka keni trajtuar në këtë roman?
Drenusha Zajmi Hoxha: Nw thelb, romani trajton gjetjen e njeriut brenda vetes. Është njw thirrje për vetë jetën, me të gjitha ato që ajo na i ofron. E gjithë kjo, rrëfehet nga një famije e zakonshme, e cila gjatë rrugëtimit të saj jetësor, përplaset nëpër sfida të zakonshme e të pazakonshme, të rrezikshme e të rëndomta. Personazhet që paraqiten, nuk janë të ndara në negativ e pozitiv, pikërisht se nuk kam dashur të bëj një prerje të tillë, ashtu të caktuar. Sipas meje, njerëzit bien dhe veprojnë në rrethana të caktuara, në mënyra të caktuara, pastaj vetë shoqëria mund t’i radhis ata në negativ apo pozitiv. Vet titulli që i kam vënë romanit “Engjëjt vdesin ndryshe”, nuk është pa arsye sepse mendoj se në këtë botë, disa njerëz, lënë gjurmë edhe atwherë kur vdesin. Lënë aso lloj gjurmëve, të cilat i udhëheqin dhe iu ndriçojnë rrugën atyre që i lënë pas. Pra, ata njerëz shkojnë, për të mbetur gjithmonë prezent. Dhe, këta njerëz nuk kanë si të quhen ndryshe, përveçse ENGJUJ. Pra, nëse ata vdesin duke iu ndriçuar rrugën të tjerëve, natyrisht se vdesin ndryshe. D.m.th, vdesin ndryshe nga të tjerët. Kjo ishte esenca edhe e titullit.
Blue Sky: Jeni autore e disa librave, çka do të veçonit nga krijimtaria juaj përpos romanit që ju solli çmimin?
Drenusha Zajmi Hoxha: Duke marrë parasysh se unë mirrem me disa zhanre të letërsisë, do thotë se unë shkruaj poezi për të rritur, prozë, një kohë kam shkruar kolumne për një revistë javore, pastaj mirrem edhe me letërsinë për fëmijë, është vështirë ta bëj krahasimin dhe të veçoj njërën nga këto zhanre. Sidoqoftë, meqë këtë herë më duhet të veçoj diçka, do ta veçoja librin tim për fëmijë, i cili titullohet “Vishe botën me buzëqeshje” dhe i cili do të dalë së shpejti nga botimi. E veçoj këtë sepse letërsia për fëmijë, për mua është zhanri më i vështirë, ku mund të sprovohet një krijues sepse të gjithë e dim se fëmijët nuk kanë lajka, e pëlqejnë ose nuk e pëlqejnë. Kështuqë, vërtetë duhet të përkushtohesh shumë dhe unë këtij libri iu kam përkushtuar gati një dekadë. Pastaj, për mua është ende më shumë me rëndësi se botimi do të bëhet në mënyrë të organizuar sepse të hollat që do të vijnë nga ky libër, i cili poashtu do të shitet në mënyrë të organizuar, do t’i shkojnë “SOS Fshatit të Fëmijëve” në Prishtinë. Nëse më realizohet kjo ëndërr e imja e kahershme, do të më plotësoj shpirtërisht edhe si krijuese, por edhe si nënë.
Blue Sky: A jeni e kënaqur me vlerësimet që u janë bërë deri më tani për krijimtarinë tuaj dhe a ia vlen të shkruhet sot?
Drenusha Zajmi Hoxha: Ne po jetojmë në kohën kur po hipershkruhet ose të them, po hiperprodhohet letërsi. Mirëpo, në një kohë edhe unë kam menduar se nuk ia vlen të shkruhet, në atë kohë kur përzihet vlera me antivlerën. Por, megjithatë, mendoj se lexuesi i mirëfillt, arrin ta dallojë vlerën edhe ky është çmimi më i madh që njeriu mund ta marr. Unë jam e kënaqur deri diku me çmimet që i kam marrë, nëse e heqim çmimin e fundit që është më i madhi dhe më i miri ndër çmimet e mia. D.m.th se jam e kënqur. Kam marrë çmime të ndryshme letrare, pastaj jam vlerësuar nëpër festivale të fëmijëve për si tekstshkruesja më e mirë etj. Edhe një gjë më duhet ta them, se krijuesit që nuk jetojnë në Prishtinë, jo vetëm për mua por edhe për krijuesit e tjerë, është shumë e vështirë të depërtojnë deri aty ku duhet. Pastaj të gjithë e dim se, autori sot, përveçse duhet të krijojë atij sot, fatkeqësisht them, duhet të mirret edhe më gjërat e tjera teknike rreth botimit. Nga botimi e deri tek shpërndarja. Kështuqë është një rrugë goxha e vështirë për të arritur deri te lexuesi. Por, gjithsesi ia vlen, sepse cdo krijues shkruan për ta lexuar dhe natyrisht që gjithsesi ia vlen. E kur lexuesi të çmon, atëherë ai është çmimi më i madh se të gjithë çmimet e tjerë. Pra edhe unë, derisa të kem lexues që do të më lexojnë, do të jap nga vetja gjithë çka të mundem, për të qenë sa më afër tij.
Blue Sky: Keni në plan të botoni ndonjë libër të ri, pos librit për fëmijë që e përmendët?
Drenusha Zajmi Hoxha: Sigurisht që po. Përveç kësaj që ju tregova, kam plane shumë. Libri për fëmijë që e përmenda, veç ka hy në fazën parapërgatitore. Është redaktuar nga një shkrimtar i yni i njohur për fëmijë, Avdullah Thaqi. Tash është në fazën kur është duke u bërë ilustrimi dhe dizajni grafik dhe besoj që do të botohet afër festave të Vitit të Ri. Ndërkohë, jam duke e shkruar romanin e dytë dhe po mundohem të gjej kohë që të shkruaj. Ky është një roman që trajton krizën sociale, krizat njerëzore e shpirtërore, degradimet që kanë ndodhur në shoqërinë tonë, degjenerimet e tjera dhe përpjekjet e njeriut të mirëfillt që pavarësisht të gjitha këtyre, të mbetet njeri. Ky është thelbi i romanit tim të dytë, i cili poashtu do të shtjellohet përmes ngjarjeve që do të ndodhin në Shqipëri dhe Kosovë, njëkohësisht. Dikur do t’i bashkojë, e të shohim se cka do të dal. Unë filloj një roman nuk e di se si do të përfundojë. Vet personazhet pastaj e udhëheqin ngjarjen edhe vetë autorin nëpër roman.
Blue Sky: A do të thotë kjo që e pëlqeni zhanrin e prozës më shumë, apo më mirë e thoni atë që doni pwrmes prozës?
Drenusha Zajmi Hoxha: Unë në fillim kam shkruar poezi dhe mendoj që çdo krijues në fillim provohet në poezi. Madje kam menduar që unë nuk mund të shkruaj prozë, por duke kultivuar shkrimin, letërinë dhe pas një kohe kur pata arritur t’i shkruaj kolumnetë në gazetë, fillova të provoj të shkruaj një tregim, pastaj prej tregimeve u shndërruan në novelë, pastaj në roman. Sado që menedoj që romani është një zhanër më i vështirë sepse nuk përbën një ndjenjë të çastit të autorit për një fabulë, e cila duhet të zhvillohet ta mbaj lexuesin deri në fund. Mendoj se krijimtarinw do ta vazhdojë në të ardhmen më shumë në prozë sesa në poezi, por letërsinë për fëmijë nuk mendoj ta lë anash sepse më tërheq, më bën të mos e harroj anën time fëmijërore.
Blue Sky: Dicka për fund për dëgjuesit e radios “Blue Sky” dhe të emisionit “Fokus Letrar”?
Drenusha Zajmi Hoxha: I përshëndes të gjithë, sidomos ata që lexojnë. Bëhuni vetja juaj, të jeni sa më origjinal, sa më krijues. Lejoni talentin e juaj të marrë frymë dhe ta gjeni veten, atje ku mund të shpreheni sa më mirë.
Blue Sky: Faleminderit.
Vera Pelaj, radio “Blue Sky” - Prishtinë
Sunday, November 08, 2009
Saturday, July 25, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-Vilhelme Vranari Haxhiraj -esse
Vilhelme Vranari(Haxhiraj)
VLORË: NJË MEMORIE E HISTORISË SONË TË MOHUAR
KUJTOHEN ME NDERIM DHE DHEMBJE 1400 BIJA DHE BIJË TË VLORËS QË U VRANË
DHE U BURGOSËN NË BURGJET E DIKTATURËS
Po e nis shkrimin me këto vargje kuptimplote, të cilat janë sentencë e romanit “Dilema e së nesërmes”,
MOS HARRO!...
Kurrë mos harro!
Ne të gjithë kemi një vatan,
lindëm nga e njëjta baltë!
Si unë edhe ti, për herë të parë
shqiptuam fjalët: “Nënë dhe babë”.
A e mban mend?
Sa herë kujtonim të parët tanë,
të habitur njëri-tjetrit i thamë:
“Qënkemi një fis e një farë,
pa u njohur desh u vramë?!...”
Kujtohu!
Jo ne! Kurrë ne!
Koha bastarde na ka ndarë,
për të kënaqur të pangopurit lakmiqarë.
Lodër e kujt jemi bërë vallë?
Më urren sikur të kam vrarë,
Më sheh vëngër e tërë inat,
sikur kërkon të marrësh hak.
Bota mizore, bota e përdalë,
me ne a nuk është ngopur vallë?!
Mos harro!
Nëna nuk i do fëmijët të ndarë!
Prej drobitjes zemra i pikon gjak.
Mos harro të më buzëqeshësh pak!
Zgjatma dorën që të ecim bashkë!
Nga këto rreshta, çdo individ, i majtë, i djathtë, apo i qendrës, është në gjendje të bëjë një analizë të mirfilltë, jo të njëanshme. Kur janë probleme kombëtare kardinale, kur bëhet fjalë për bashkim dhe jo për rindarje klasore njëanshmëria është e dëmshme. Ndaj le të shërbejë si kujtesë për këdo se kemi lindur në këtë tokë dhe historinë e kemi gdhendur të gjithë bashkë papërjashtim.
Për gjysmë shekulli diktaturë u tjetërsua historia, u zhvat prona, u vodh identiteti shekullor i familjeve fisnike, u mohuan vlerat njerëzore dhe mbi të gjitha individi. U gënjyen brezat me një histori të gjymtuar, të gënjeshtërt, të njëanëshme dhe tejet të politizuar. Për gabimin e një individi apo të një fajtori të pafaj u dënua një familje, një fis, u mohua një krahinë dhe u lanë në harresë, me dashje duke mos u përfshirë në historinë tonë kombëtare. Ky dallim klasor i ndau shqiptarët në “atdhetarë” dhe “armiq të betuar” të tokës që i lindi. Mos vallë ishin bijë të një planeti jashtëtokësor? Me ç’të drejtë ua mohonin pronën e tyre, që ishte atdheu që i lindi dhe i mëkoi me dashurinë për tokën, për njerëzit dhe gjuhën? Dashuria amtare bëri që ata të vinin shenjën e barazisë mes lirisë dhe jetës. Si në gjithë vendin edhe në Vlorë dhe rrethinat e saj, ndodhi e njëjta gjë me gjysmën e popullsisë. Mes këtyre njerëzve që u gënjyen dhe u flijuan, mes këtyre luftëtarëve të lirisë dhe demokracisë së vërtetë, që u vranë e u sakatosën, u burgosën, familjet ua internuan, u mohuan profesionin, këto ditë kujtohen me nderim dhe dhembje 1400 vlonjatë të harruar.
Pikërisht atë detyrë që nuk e bën historianët, po e bën një grup qytetarësh të mirë vlonjatë. Ata janë njerëz të thjeshtë. Nuk janë Akademikë, as doktor shkencash sociale apo juridike, as me detyra shtetërore, por me përgjegjësi morale qytetare që ia vlen të admirohen. Ideator i kësaj pune,që e quaj si një ringjallje e jetëve të varrosura, rilindje e jetëve të mohuara, dergjur burgjeve dhe internimeve, ishte qytetari fisnik, z.Shaban Xhyheri. Ky qytetar i urtë, i moshuar, në prag të nëntdhjetave, i cili mbart qytetari, kulturë dhe atdhetari, po realizon atë pjesë të mohuar të historisë së Vlorës, e cila është e pandashme nga historia kombëtare. Puna e kryer me një vullnet dhe përkushtim të jashtëzakonshëm, e të gjithë grupit të punës, bëri të mundur që ditën e mërkurrë datë 22, në qytetin e Vlorës të çelet ekspozita fotografike e të vrarve dhe të burgosurve politkë nga dikatura komuniste.
Nuk janë pak, por 1400. Vetëm të pushkatuar apo të varur janë 425, nga të cilët 14 janë gra. Kurse 980 janë të burgosur, nga të cilët 52 kanë vdekur në burgje, duke e rritur varrezën gjigante të kombit më të lashtë të kontinentit. Shumica e tyre u vranë dhe u burgosën në kope. Dënimi kolektiv, shpikja e “madhe”e diktaturës më të egër që ka njohur njerëzimi, shfarosi palcën kurrizore të kombit; fisnikërinë dhe intelektualët. Ndërsa duartrokiste Hamletin, Demoni me penën e ngjyer në gjak shqiptari, nënshkruante vdekjen, burgosjen dhe internimin e rinisë, segmentit më vital të kombit.Truri i kombit u varros në këneta, kanale, miniera dhe aerodrome, duke u kthyer në shtretër gjarpërinjësh a fole mushkonjash. Për gjysmë shekulli, Shqipëria, Parajsa ku kanë folenë Perënditë, u shndërrua në një burg, ku kishte vetëm roje dhe të burgosur. Me zakon, a me ligj, çdo kufomë ka të drejtën e një copë toke, ku të prehet. Por Shqipëria e bukur dhe e pasur, veç tejet e vuajtur dhe e varfër, u shndërrua në një varrezë gjigante mbushur plot me varre pa emër, ku mes tyre u dergjën edhe këta dragonj.
U mohuan këta bijë të një klase fisnike, që në shekuj, ka qenë palca e kombit dhe pati vlerat e saj të pazëvendësueshme si në politikë, ekonomi dhe kulturë. Vrasjet dhe dënimet sollën ndarjen e kombit më dysh, në dy klasa armike,. Si pasojë lindi urrejtja dhe hakmarrja. Krimet u bënë vetëm për të mbajtur në këmbë sa më gjatë kolerën komuniste, një shtet të pathemelt. Pas rënies së diktaturës, shkaktarët e shfarosjes masive, të urisë e mizeries, të luftës klasore “u gjykuan”, ndërsa ata, apo bijtë e tyre nisën të drejtojnë shtetin e ri demokratikë. Sa për të qeshur dhe njëkohësisht për të qarë. Kriminelët duheshin dënuar për genocid dhe jo për kafe e metrazhe. Duke e marrë këtë shfarosje, për numër popullsie, kam bindjen se është shfarosja më e madhe e shekullit. Sepse e njëjta gjë u ndoq edhe ndaj shqiptarëve të Çamërisë nga shovinistët grekë dhe ndaj shqiptarëve të Kosovës nga komunizmi serb. Kurse brenda territorit mëmë, këto krime u bënë jo nga i huaji, por nga vëllezërit e një gjaku. Thonë me gojë, se e pranojnë krimin dhe padrejtësinë që i është bërë gjysmës së shqiptarëve, por në këto vite demokraci, persekutorët, as u penduan dhe as kërkuan falje, sepse nuk e njohin veten si të tillë.
Historianët kanë shumë përgjegjësi në mohimin e fakteve reale. Janë faktor për përçarje dhe luftë klasore, e cila e ka dëmtuar Shqipërinë. Komunizmi e varfëroi shqiptarin jo vetëm materialisht, por edhe mendërisht. Kurse mosmarrëveshjet mes shqiptarëve, u rritën oreksin qarqeve shoviniste të fqinjëve. A ka dobi kombi nga grindjet dhe urrejtjet?!
Po i drejtohem Presidentit dhe Qeverisë shqiptare, se mes këtyre fisnikëve që i morën zvarrë, ka plot individë që japin vlera me profesionalizëm, ndoshta japin më shumë se bijtë e atyre që dje ua mohuan vlerat, madje edhe fizikisht, kurse sot na drejtojnë. Tashmë ata vlerësohen me tituj, u jepen pensione të posaçme apo emërohen në vende me rëndësi. Integrimi i të harruarve a nuk duhet të vlerësohet? Rivlerësimi i viktimave të komunzmit, kthimi i pronës pronarëve legjitim dhe dënimi i krimeve të komunizmit, janë domosdoshmëri e shtetit Demokratik.
Historianët duhet t’u drejtohen jetëve dhe aktivitetit të këtyre shqiptarëve të mohuar që janë memoria e gjallë e historisë sonë. Brezat duhet t’i njohin të dy anët e historisë sonë të pashkruar dhe të shtrembëruar. Atdhetarizmi nuk njeh ngjyra politike. Pavarësisht nga bindjet, të gjithë jemi shqiptarë, vëllezër të një gjaku dhe jemi autoktonë në këto troje. Kemi nevojë për vëllazërim e dashuri dhe jo për përçarje e urrejtje. Kjo ekspozitë është një memorie historie, e cila këlthet: “Politikanë, qeveritarë, gjyqtarë dhe prokurorë, mos lejoni tragjeditë të përsëriten!”
EKSPOZITA FOTOGRAFIKE E TË MOHUARVE POLITIKË DËSHMON:
” ATA U RILINDËN PËR TË MOS U HARRUAR KURRË!”
Deputeti dhe kryetar i PD. Vlorë, Ardian Kollozi,
premtoi se Ekspozita do të ketë një dhomë të përhershme
Më 22 korrik, në orën10-oo, në ambientet e Universitetit “Ismail Qemali”Vlorë, u çel ekspozita fotografike e të pushkatuarve dhe burgosurve politikë .Ishte një takim me pjesmarrje të gjerë të familjeve të viktimave, të afërmve të tyre si dhe miq e të ftuar. Aktivitetin përkujtimor e nderuan personalitete si Kryetarii Qarkut Vlorë z.Agron Sharra, Sekretare e prfekturës, zj Dorote Konomi, Kryetari i P.D Vlorë z.Ardian Kollozi, Deputeti Dashamir Tahiri. Gjithashtu auditorin e nderuan me pjesmarrjen e tyre dhe personalitete nga Tirana si: Drejtor i Institurit të Inegrimit të të përndjekurve politikë, z. Simon Miraka;Kryetar i Partisë së Ballit KOmbëtar, z.Adriatik Alimadhi; Kryetar i shoqatës sé të pëndjekurve politikë të Tiranës, z. Skënder Qëndro; Historiani z. Uran Butka etje…Ishte një aktivitet i suksesshëm, që pati rëndësi të veçantë, sepse nxori në dritë 1400 burra dhe gra që luftuan e nuk u vlerësuan; që u vranë për liri –demokraci dhe u mohuan si pjesë e historisë kombëtare.ishte kjo arsyeja qëekspozita u çel në praninë e disa mediave vizive. Pas himnit të Flamurit dhe një minutë heshtjeje në nderim të atyre jetëve të mohuara dhe të harruara, përurimin e ekspozitës, e çeli ideatori dhe nismëtari që punoi për muaj të tërë, z.Shaban Xhyheri, i cili pasi përshëndeti pjesmarrësit, familjet e viktimave, miqë e të ftuar,tha: “Jemi sot këtu të pranishëm, me një nderim të thellë dhe me dhembje, për të çelur ekspozitën fotografike në kujtim të këtyre 1400 shqiptarëve të vërtet, që na vështrojnë të heshtur përmes fotografive. Por sot ata u ngritën nga gjumi i rëndë i harresës historike, ndodhen mes nesh më të gjallë se kurrë ndonjëherë. Kanë ardhur të çmallen me ne, me të afërmit që u kanë munguar. Ishte një takim shumë i vonuar, por jo për fajin tonë.
Si mijëra e mijëra shqiptarë që u sakrifikuan për liri, edhe këta 1400 të rinj e të reja, burra dhe gra, u flijuan për liri-demokraci. Ndaj diktatura komuniste i vrau, i burgosi, i varrosi për së gjalli, i internoi, i dhunoi moralisht dhe fizikisht nëpër biruca dhe burgje, nëpër qelitë më të ngushta se varret dhe më të ftohta se vdekja, sepse ata donin drejtësi dhe sepse ishin dhe ngelën antikomunist.
Të nderuar miq! Për të vënë në dukje, për t’u njohur opinioni mbarë vlonjat dhe botëror me sakrificën e tyre sublime deri në mohimin e jetës së tyre të re, është bërë një punë e madhe nga një grup nismëtar i përkushtuar, dhe me një vullnet të jashtëzakonshëm.Ndaj si më i moshuar që jam ia vlen t’i falenderoj.
Këta zotërinj janë: Shaban Xhyheri, Shpëtim Sharra, Fahri Shaska, Bahri Çeprati, Kujtim Sadiku, Arianit Hoxha, Adif Shenaj, Dero Murataj, Hajdar Saçaj dhe Qani Xhaferi.
Veç fakteve dhe fotografive ne kemi bërë edhe një punë të madhe me median vizive dhetë shkruar, të cilët i falenderojmë. Me median si brenda dhe jashtë vendit është marrë zj.Vilhelme Vranari Haxhiraj! Sa për fillim,veç fotove tëvëna nëstenda, ne e kemi plotësuar edhe me Pamje filmike nga burgjet komuniste, apo në qelitë dhe në hetuesi. Gjithashtu kemi shkëputur citate tëgoditura nga trilogjia Vështroni Meduzën e shkrimtares Vilhelme Vranari Haxhiraj.
Ekspozita jonë e deklaroj të çelur. Ekspozita do të qëndrojë e hapur dhe ju lutem ta pasurojmë me foto të tjera, me kujtime, ditarë, apo sende që kanë qenë personale të viktimave ! Ju faleminderit për pjesmarrjen dhe vëmendjen!
Më pas e mori fjalën z.Fahri Shaska, i cili vuri në dukje luftën dhe përpjekjet për liri të këtyre njerëzve, të cilët u trajtuan si armiq të kombit dhe jo si luftëtar lirie.
Kurse Vilhelme Vranari –Haxhiraj- me një ESE paraqiti dhembjen dhe pasojat e diktaurës komuniste,luftës më çnjerëzore të klasave, e cila humbi çdo vlerë humane dhe këto foto të heshtura, ku secila simbolizon një jetë të harruar, tëdiskriminuar, sot kërkojnë vetëm faljen nga persekutorët e tyre. Kjo ekspozitë është një kujtesë historike për brezat, që kurrë të mos lejojnë tragjeditë të përsëriten.
Në fjalën e tij, historiani dhe studiuesi, z. Uran Butka, ekspozitën e quajti një punë shumë të madhe, dhe me vlerë,gjë për të cilën falenderoi grupin e punës dhe premtoi se do të jape ndihmesën e tij për të realizuar një film dokumentar. Ky lapidar që ju përuruart sot, ia vlen të quhet plotësim i historisë me atë pjesë të munguar të saj.
Ndërsa z.Simon Miraka, veç punës së mrekullueshme që është bërë ,theksoi se nga kjo ekspozitë duhet të marrin shembull gjithë qarqet e vendit,madje edhe Tirana që nuk ka arritur të bëjë diçka të tillë.Këshilla e tij ishte për arsimimin e fëmijëve,sepse Shqipërisë i duhen njerëz të mësuar nëpër universitetet më në zë ,t ëpërvetësojnë gjuhë të huaja që të jenë të zotët për t’u ballafaquar me këdo dhe të jenë të aftë profesionalisht për të.për të ndërrtuar Shqipërinë demokratike, shtetin e së drejtës.
“Kjo ekspozitë përkujtimore, është më e pakta që mund të bëjmë për këto jetë të mohuara, të sakatosura që ju sot i ringjallët,-theksoi kryetari i shoqatës së të përndjekurve politikë Tiranë, z. Skënder Qëndro. Ai porositi që ekspozita duhet të mbahet hapur që të vizitohet edhe nga të rinjtë .Brezat duhet t’i mësojnë me fakte krimet që ka bërë diktatura komuniste, sepse xhelatët nuk e njohin pendesën ,ndaj nuk dinë as të falin. Punën e mrekullueshmee tëkomisionit ,e përshëndeti Kryetari i qarkut Vlorë z.Agron Sharra, Kryetari I Partisë së Ballit Kombëtar për Shqipërinë, z.Adriatik Alimadhi,dhe Deputetët: z. Ardian Kollozi dhe z. Dashamir Tahiri. Z. Ardian Kollozi edhe si kryetar i Partisë Demokratike Vlorë, Vlerësoi punën e vyer premtoi se ekspozita do të qëndrojë hapur duke e vendosur në një ambient tjetër të përshtatshëm.
Së fundi Shaban Xhyheri, ekspozitën e deklaroi të çelur. Ekspozita do të qëndrojë e hapur dhe ju lutem ta pasurojmë me foto të tjera, me kujtime, ditarë, apo sende që kanë qenë personale të viktimave ! Ju faleminderit për pjesmarrjen dhe vëmendjen!Pas vizitës së stendave nga miqtë, familjarëtdhe të ftuarit, në munitor u paraqit çdo stendë me të burgosurit dhe të pushkatuarit sipas fshatrave. Ekspozita vazhdon të vizitohet gjatë gjithë ditës. Le të shpresojmë se planet që ka grupi të realizohen vetëm se duan mbështetjen qytetare dhe të pushtetit.Secili largohej nga ekspozita me shprehjen:”I Paharruar qoftë kujtimi i tyre!”
Vilhelme Vranari (Haxhiraj)
VIKTIMAT E KOMUNIZMIT SOT KËRKOJNË VETËM FALJE NGA PERSEKUTORËT…
EKSPOZITA E VLORËS KËLTHET: “JU TË RINJ, MOS LEJONI TRAGJEDITË TË PËRSËRITEN!”
Fjala e mbajtur në çeljen e Ekspozitës
Të nderuar familjarë dhe të afërm të viktimave të genocidit komunist!
Të nderuar miq dhe të ftuar!
E ndiej veten të privilegjuar dhe të nderuar që në këtë tubim historik, komisioni i punës i kësaj ekspozite, më dha mundësinë që të shpreh mendimin tim modest për këtë ringjallje të historisë sonë të pashkruar.
Së pari përgëzoj dhe falenderoj ideatorin dhe nismëtarin e ekspozimit të këtyre figurave të harruara, z.Shaban Xhyheri, që kërkon të vë në piedestal vlerat morale, qytetare, intelektuale dhe atdhetare të çdo vlonjati. Për këtë të moshuar të urtë rëndësi ka të jesh shqiptar i mirë. Po qe i tillë, nuk ka si të mos jesh qytetar i mirë i Vlorës. Gjithashtu përgëzoj stafin për punën e vyer në Rilindjen e historisë së shtrembëruar, të gjysmuar dhe të gënjeshtërt. Këtë ekspozitë e quaj “Orakull i Memories Historike”. Miq dhe të ftuar, po citoj disa vargje që rastësisht i lexova në internet:
“Mik i dashur, na u dhimbse kur tregoje,
Si të kishin shtypur, marrë nëpër këmbë...
Liria erdhi...
Dhimbjen në piedestal ta vumë, të ngritëm lart.
Na le pa mend:
Sa shumë i ngjave shtypësit tënd!” -Këto vargje i ka shkruajtur me siguri një bijë sigurimsash. Si përgjigje e poezisë, në emër të gjithë atyre që diktatura komuniste, më e egra e njerëzimit, u mohoi jetën, që trupat e tyre lastar plehëruan këneta, miniera, kanale, atyre të rinjëve që i murosën në pallate, aerodrome dhe në rrugët e ndërtuara me punën e papaguar të tyre, duke e mbushur këtë vend-burg me varre pa emër, po u kushtoj këtë ESSE
“ Ej, ti …që na përçmon dhe na përbuz…
*Ti nuk e di se ç'do të thotë të të vrasin djalin e vetëm pa asnjë shkak, vetëm se ishte bir i një familjeje fisnike.Vdekja me plumb është e ëmbël. Por ç’mund të thuash për të riun 18 vjeçar që e mori mushka zvarrë dhe nënës në shtëpi i çoi vetëm njërën këmbë? Këtë plagë të Sigurimit të Shtetit nuk mund ta harrojë jo familja, por as bashkëkohësit .
*A ka drejtësi, kur dikë e burgosën për agjitacion dhe propagandë vetëm se s’ piu dollinë për mustaqet e Stalinit?!
* Nuk di si ta emërtojë dënimin me burgim të përjetshëm të qindra e mijëra të pafajshmëve, vetëm se nuk ishin në gjendje të shlyenin tatimet e jashtëzakonshme.
*Në ç’vend të botës është vrarë ideali i femrës, apo nëna shtatzënë si në Shqipërinë komuniste? U zhduk inteligjenca e arsimuar në Perëndim, kur shumë emra të tyre, ende ruhen me gërma të arta “Elita të Shekullit XX-të”?
* Si do ta quaje dënimin kolektiv, 70 burra lidhur këmbë e duar me zinxhirë dhe në qafë mbanin varur një parrullë: "Kriminelët në litar!"dhe pas shpine:"Kështu do ta pësojnë armiqtë e klasës"?!
*Ti nuk e ke provuar që të mos thotë kurrë goja “Baba” dhe s’e di se ç’do të thotë të rritesh jetim me baba gjallë!
*Ti nuk e imagjinon dot, të të zhvasin mundin dhe djersën e qindra viteve dhe të të lënë me gisht në gojë, aq sa nuk ke me çfarë i mbledh fëmijët.
*Si mund ta merrni me mend se urrejtja e komunizmit arriti deri aty, sa vrau barbarisht kafshën që s'ka gojë, vetëm se i përkiste një fisniku. A mund t'i shtypësh kokën barbarisht një qeni të bardhë si bora vetëm pse e kishin sjellë nga Austria?
*Si do të ndiheshe kur të sekuestrojnë gjithçka dhe të nxjerrin në rrugën e madhe? Pastaj” bamirësit komunist ", të dhurojnë një barakë në kënetë, ku të internojnë si fis dhe si shtresë ?!
*Ti nuk e kupton sa vragë lë tek fëmija, të cilit i pëlqen libri, kur sheh se i rrëmbejnë bibliotekën qindravjeçare dhe i hedhin librat në kamion si plehëra dhe jo si burim kulture apo dijeje.
*Ti nuk e njeh vuajtjen dhe urinë, si mund të të dhembset një nënë që gjithë ditën i bie bretku në ish ullinjtë e saj, dhe në darkë i mbledh fëmijët me lakra pa vaj?
*E di ti se trastat, tok me fëmijët ,në supet e grave e nënave tona, ishin më të rënda se prangat në duart dhe këmbët e të burgosurve ?
*Nuk të kanë thënë ndonjëherë: “Ti nuk ke të drejtë të diplomohesh se i përket një bote tjetër, botës së mohimit të vlerave dhe vuajtjes çnjerëzore” .
*A mund ta besosh se një nënë me fëmijë,gjeti dritare të rënies së luftës së klasave, diplomohet denjësisht, dhe kur Dekanata për aftësi, e propozon për punë, Kryetari i Kom. Ekzekutiv e pyet: “A e bën dot luftën e klasave? Dhe kujt? Asaj që e kishte hequr mbi supe atë luftë klasore, barbare dhe më çnjerëzore. "I madhi" thotë: "Pushtetin tonë komunist e ndan një hendek i thellë me interesat e klasës tuaj. Ne u përkasim 2 botëve të kundërta, armike,ndaj ti s'ke vend në shoqërinë tonë.
*A e di se mijëra të rinjëve iu mohuan të drejtën e studimit dhe sa të tjerëve u shkoi talenti dëm?!
*Ke provuar ndonjëherë kur komunistët festojnë themelimin e "nënës parti", dhe fëmijët e tu të t'i nxjerrin nga shtëpia në shi, në të ftohtë, prej aty ku të kanë rënë brinjët në ndërtimin e pallatit, vetëm për një metër kub ajër më shumë, sepse ti nuk ke të drejtë të jetosh në pallat?
*Ti nuk e di se ç'është vrasja morale. Eshtë një dhunë psiko-fizike që të vret gradualisht. Eshtë një vdekje e ngadaltë.
*Ti nuk e njeh mbijetesën. Ajo është virtyt i fisnikërisë. Nuk dhurohet, nuk blihet me para dhe as me kulturë. Fisnikëria trashëgohet në gene brez pas brezi.Të persekutuarit e mbijetuar, si duket ruajnë në gjak, genet e ilirëve të pastër ( jo ata të përzier që kanë nxjerrë raca bastarde),sepse vetëm ilirët e kulluar u mbijetuan shekujve.
Të nderuar politikanë dhe pushtetarë, shikojini këto portrete të heshtur, a nuk është një pamje rrëqethëse?Janë 1400 të rinj, gra dhe burra që u vranë, u dhunuan, u mohuan jetën, ëndrrat, profesionin, vetëm sepse luftuan për liri dhe demokraci, por jo për një Shqipëri-burg apo një atdhe të shndërruar në një varrezë mbushur me varre pa emër.
Sot është DITA E RINGJALLJES së tyre dhe ata nuk duan asgjë. Nuk duan hakmarrje, sepse ajo sjellë dhunë dhe hasmëri. Ata kërkojnë paqe mes shpirtrave të lodhur e të sfilitur të shqiptarëve. Nga persekutorët, xhelatët që u morën jetën, u vranë shpresat dhe ëndrrat, ata kërkojnë vetëm një fjalë,”Falje”.Mjerisht xhelatët nuk njohin pendim,ndaj nuk dinë as të kërkojnë falje për krimet e bëra.
Këto portrete sot e në vazhdim këlthasin:”Ne jemi pa varre, ndaj na gjeni një copëz dhomë ku të prehemi e të bisedojmë me brezat, që të mos lejojmë të përsëriten tragjeditë, dramat e një kombi vital, që do të zilepsnin edhe tragjedianët më të mëdhenj të kohërave. Ata do të ringjalleshin për të shkruar tragjedinë më të kobshme, më rrëqethëse të njerëzimit, atë të vendit të shqiponjave. Përmes Faljes së Persekutorëve tanë, kërkojmë integrimin e bijëve, mbesave dhe nipave tanë në shoqërinë e re. Trajtoini ata sipas arsimimit, intelektit dhe profesionalizmit.. Jepuni pronat pronarëve, ktheni identitetin legjitim të rrëmbyer dhe do të shihni se si do të ndryshojë kjo tokë e përgjakur me gjak të pafajshëm shqiptari. Atëherë ne do të prehemi të qetë, sepse do ta shohim realitet ëndrrën tonë, që s’na lanë ta realizonim.”Kjo thirrje u drejtohet Politikës, Pushtetit dhe Drejtësisë për t’i rivlerësuar gjithë viktimat e komunizmit. Kjo ekspozitë kujtimore, si pjesë e historisë kombëtare, duhet të ketë një ambient që të vizitohet vazhdimisht, sepse rinia duhet ta njohë luftën e klasave, genocidin shfarosës që u ndoq në Shqipëri, në Çamëri dhe Kosovë. Mes këtyre tre pavioneve, ata do të jenë në gjendje të përcakrtojnë se cilët kanë qenë persekutorët e secilës.trevë të Shqipërisë. Rinia le të jetë gjykatësja më e drejtë e së djeshmes së hidhur.Vetëm e vërteta historike e Shqipërisë sjellë paqen dhe mirëkuptimin mes shqiptarëve, gjë për të cilën kemi nevojë sot më shumë se kurrë.
Kjo ekspozitë është një memorie historie, e cila këlthet: “Ju të rinj që do të jeni politikanët, qeveritarët, gjyqtarët dhe prokurorët e së nesërmes, mos lejoni tragjeditë të përsëriten dhe mos harroni se të gjithë jemi shqiptarë, të një race, flasim një gjuhë,kemi një traditë dhe në gene kemi gjak ilir.”
VLORË: NJË MEMORIE E HISTORISË SONË TË MOHUAR
KUJTOHEN ME NDERIM DHE DHEMBJE 1400 BIJA DHE BIJË TË VLORËS QË U VRANË
DHE U BURGOSËN NË BURGJET E DIKTATURËS
Po e nis shkrimin me këto vargje kuptimplote, të cilat janë sentencë e romanit “Dilema e së nesërmes”,
MOS HARRO!...
Kurrë mos harro!
Ne të gjithë kemi një vatan,
lindëm nga e njëjta baltë!
Si unë edhe ti, për herë të parë
shqiptuam fjalët: “Nënë dhe babë”.
A e mban mend?
Sa herë kujtonim të parët tanë,
të habitur njëri-tjetrit i thamë:
“Qënkemi një fis e një farë,
pa u njohur desh u vramë?!...”
Kujtohu!
Jo ne! Kurrë ne!
Koha bastarde na ka ndarë,
për të kënaqur të pangopurit lakmiqarë.
Lodër e kujt jemi bërë vallë?
Më urren sikur të kam vrarë,
Më sheh vëngër e tërë inat,
sikur kërkon të marrësh hak.
Bota mizore, bota e përdalë,
me ne a nuk është ngopur vallë?!
Mos harro!
Nëna nuk i do fëmijët të ndarë!
Prej drobitjes zemra i pikon gjak.
Mos harro të më buzëqeshësh pak!
Zgjatma dorën që të ecim bashkë!
Nga këto rreshta, çdo individ, i majtë, i djathtë, apo i qendrës, është në gjendje të bëjë një analizë të mirfilltë, jo të njëanshme. Kur janë probleme kombëtare kardinale, kur bëhet fjalë për bashkim dhe jo për rindarje klasore njëanshmëria është e dëmshme. Ndaj le të shërbejë si kujtesë për këdo se kemi lindur në këtë tokë dhe historinë e kemi gdhendur të gjithë bashkë papërjashtim.
Për gjysmë shekulli diktaturë u tjetërsua historia, u zhvat prona, u vodh identiteti shekullor i familjeve fisnike, u mohuan vlerat njerëzore dhe mbi të gjitha individi. U gënjyen brezat me një histori të gjymtuar, të gënjeshtërt, të njëanëshme dhe tejet të politizuar. Për gabimin e një individi apo të një fajtori të pafaj u dënua një familje, një fis, u mohua një krahinë dhe u lanë në harresë, me dashje duke mos u përfshirë në historinë tonë kombëtare. Ky dallim klasor i ndau shqiptarët në “atdhetarë” dhe “armiq të betuar” të tokës që i lindi. Mos vallë ishin bijë të një planeti jashtëtokësor? Me ç’të drejtë ua mohonin pronën e tyre, që ishte atdheu që i lindi dhe i mëkoi me dashurinë për tokën, për njerëzit dhe gjuhën? Dashuria amtare bëri që ata të vinin shenjën e barazisë mes lirisë dhe jetës. Si në gjithë vendin edhe në Vlorë dhe rrethinat e saj, ndodhi e njëjta gjë me gjysmën e popullsisë. Mes këtyre njerëzve që u gënjyen dhe u flijuan, mes këtyre luftëtarëve të lirisë dhe demokracisë së vërtetë, që u vranë e u sakatosën, u burgosën, familjet ua internuan, u mohuan profesionin, këto ditë kujtohen me nderim dhe dhembje 1400 vlonjatë të harruar.
Pikërisht atë detyrë që nuk e bën historianët, po e bën një grup qytetarësh të mirë vlonjatë. Ata janë njerëz të thjeshtë. Nuk janë Akademikë, as doktor shkencash sociale apo juridike, as me detyra shtetërore, por me përgjegjësi morale qytetare që ia vlen të admirohen. Ideator i kësaj pune,që e quaj si një ringjallje e jetëve të varrosura, rilindje e jetëve të mohuara, dergjur burgjeve dhe internimeve, ishte qytetari fisnik, z.Shaban Xhyheri. Ky qytetar i urtë, i moshuar, në prag të nëntdhjetave, i cili mbart qytetari, kulturë dhe atdhetari, po realizon atë pjesë të mohuar të historisë së Vlorës, e cila është e pandashme nga historia kombëtare. Puna e kryer me një vullnet dhe përkushtim të jashtëzakonshëm, e të gjithë grupit të punës, bëri të mundur që ditën e mërkurrë datë 22, në qytetin e Vlorës të çelet ekspozita fotografike e të vrarve dhe të burgosurve politkë nga dikatura komuniste.
Nuk janë pak, por 1400. Vetëm të pushkatuar apo të varur janë 425, nga të cilët 14 janë gra. Kurse 980 janë të burgosur, nga të cilët 52 kanë vdekur në burgje, duke e rritur varrezën gjigante të kombit më të lashtë të kontinentit. Shumica e tyre u vranë dhe u burgosën në kope. Dënimi kolektiv, shpikja e “madhe”e diktaturës më të egër që ka njohur njerëzimi, shfarosi palcën kurrizore të kombit; fisnikërinë dhe intelektualët. Ndërsa duartrokiste Hamletin, Demoni me penën e ngjyer në gjak shqiptari, nënshkruante vdekjen, burgosjen dhe internimin e rinisë, segmentit më vital të kombit.Truri i kombit u varros në këneta, kanale, miniera dhe aerodrome, duke u kthyer në shtretër gjarpërinjësh a fole mushkonjash. Për gjysmë shekulli, Shqipëria, Parajsa ku kanë folenë Perënditë, u shndërrua në një burg, ku kishte vetëm roje dhe të burgosur. Me zakon, a me ligj, çdo kufomë ka të drejtën e një copë toke, ku të prehet. Por Shqipëria e bukur dhe e pasur, veç tejet e vuajtur dhe e varfër, u shndërrua në një varrezë gjigante mbushur plot me varre pa emër, ku mes tyre u dergjën edhe këta dragonj.
U mohuan këta bijë të një klase fisnike, që në shekuj, ka qenë palca e kombit dhe pati vlerat e saj të pazëvendësueshme si në politikë, ekonomi dhe kulturë. Vrasjet dhe dënimet sollën ndarjen e kombit më dysh, në dy klasa armike,. Si pasojë lindi urrejtja dhe hakmarrja. Krimet u bënë vetëm për të mbajtur në këmbë sa më gjatë kolerën komuniste, një shtet të pathemelt. Pas rënies së diktaturës, shkaktarët e shfarosjes masive, të urisë e mizeries, të luftës klasore “u gjykuan”, ndërsa ata, apo bijtë e tyre nisën të drejtojnë shtetin e ri demokratikë. Sa për të qeshur dhe njëkohësisht për të qarë. Kriminelët duheshin dënuar për genocid dhe jo për kafe e metrazhe. Duke e marrë këtë shfarosje, për numër popullsie, kam bindjen se është shfarosja më e madhe e shekullit. Sepse e njëjta gjë u ndoq edhe ndaj shqiptarëve të Çamërisë nga shovinistët grekë dhe ndaj shqiptarëve të Kosovës nga komunizmi serb. Kurse brenda territorit mëmë, këto krime u bënë jo nga i huaji, por nga vëllezërit e një gjaku. Thonë me gojë, se e pranojnë krimin dhe padrejtësinë që i është bërë gjysmës së shqiptarëve, por në këto vite demokraci, persekutorët, as u penduan dhe as kërkuan falje, sepse nuk e njohin veten si të tillë.
Historianët kanë shumë përgjegjësi në mohimin e fakteve reale. Janë faktor për përçarje dhe luftë klasore, e cila e ka dëmtuar Shqipërinë. Komunizmi e varfëroi shqiptarin jo vetëm materialisht, por edhe mendërisht. Kurse mosmarrëveshjet mes shqiptarëve, u rritën oreksin qarqeve shoviniste të fqinjëve. A ka dobi kombi nga grindjet dhe urrejtjet?!
Po i drejtohem Presidentit dhe Qeverisë shqiptare, se mes këtyre fisnikëve që i morën zvarrë, ka plot individë që japin vlera me profesionalizëm, ndoshta japin më shumë se bijtë e atyre që dje ua mohuan vlerat, madje edhe fizikisht, kurse sot na drejtojnë. Tashmë ata vlerësohen me tituj, u jepen pensione të posaçme apo emërohen në vende me rëndësi. Integrimi i të harruarve a nuk duhet të vlerësohet? Rivlerësimi i viktimave të komunzmit, kthimi i pronës pronarëve legjitim dhe dënimi i krimeve të komunizmit, janë domosdoshmëri e shtetit Demokratik.
Historianët duhet t’u drejtohen jetëve dhe aktivitetit të këtyre shqiptarëve të mohuar që janë memoria e gjallë e historisë sonë. Brezat duhet t’i njohin të dy anët e historisë sonë të pashkruar dhe të shtrembëruar. Atdhetarizmi nuk njeh ngjyra politike. Pavarësisht nga bindjet, të gjithë jemi shqiptarë, vëllezër të një gjaku dhe jemi autoktonë në këto troje. Kemi nevojë për vëllazërim e dashuri dhe jo për përçarje e urrejtje. Kjo ekspozitë është një memorie historie, e cila këlthet: “Politikanë, qeveritarë, gjyqtarë dhe prokurorë, mos lejoni tragjeditë të përsëriten!”
EKSPOZITA FOTOGRAFIKE E TË MOHUARVE POLITIKË DËSHMON:
” ATA U RILINDËN PËR TË MOS U HARRUAR KURRË!”
Deputeti dhe kryetar i PD. Vlorë, Ardian Kollozi,
premtoi se Ekspozita do të ketë një dhomë të përhershme
Më 22 korrik, në orën10-oo, në ambientet e Universitetit “Ismail Qemali”Vlorë, u çel ekspozita fotografike e të pushkatuarve dhe burgosurve politikë .Ishte një takim me pjesmarrje të gjerë të familjeve të viktimave, të afërmve të tyre si dhe miq e të ftuar. Aktivitetin përkujtimor e nderuan personalitete si Kryetarii Qarkut Vlorë z.Agron Sharra, Sekretare e prfekturës, zj Dorote Konomi, Kryetari i P.D Vlorë z.Ardian Kollozi, Deputeti Dashamir Tahiri. Gjithashtu auditorin e nderuan me pjesmarrjen e tyre dhe personalitete nga Tirana si: Drejtor i Institurit të Inegrimit të të përndjekurve politikë, z. Simon Miraka;Kryetar i Partisë së Ballit KOmbëtar, z.Adriatik Alimadhi; Kryetar i shoqatës sé të pëndjekurve politikë të Tiranës, z. Skënder Qëndro; Historiani z. Uran Butka etje…Ishte një aktivitet i suksesshëm, që pati rëndësi të veçantë, sepse nxori në dritë 1400 burra dhe gra që luftuan e nuk u vlerësuan; që u vranë për liri –demokraci dhe u mohuan si pjesë e historisë kombëtare.ishte kjo arsyeja qëekspozita u çel në praninë e disa mediave vizive. Pas himnit të Flamurit dhe një minutë heshtjeje në nderim të atyre jetëve të mohuara dhe të harruara, përurimin e ekspozitës, e çeli ideatori dhe nismëtari që punoi për muaj të tërë, z.Shaban Xhyheri, i cili pasi përshëndeti pjesmarrësit, familjet e viktimave, miqë e të ftuar,tha: “Jemi sot këtu të pranishëm, me një nderim të thellë dhe me dhembje, për të çelur ekspozitën fotografike në kujtim të këtyre 1400 shqiptarëve të vërtet, që na vështrojnë të heshtur përmes fotografive. Por sot ata u ngritën nga gjumi i rëndë i harresës historike, ndodhen mes nesh më të gjallë se kurrë ndonjëherë. Kanë ardhur të çmallen me ne, me të afërmit që u kanë munguar. Ishte një takim shumë i vonuar, por jo për fajin tonë.
Si mijëra e mijëra shqiptarë që u sakrifikuan për liri, edhe këta 1400 të rinj e të reja, burra dhe gra, u flijuan për liri-demokraci. Ndaj diktatura komuniste i vrau, i burgosi, i varrosi për së gjalli, i internoi, i dhunoi moralisht dhe fizikisht nëpër biruca dhe burgje, nëpër qelitë më të ngushta se varret dhe më të ftohta se vdekja, sepse ata donin drejtësi dhe sepse ishin dhe ngelën antikomunist.
Të nderuar miq! Për të vënë në dukje, për t’u njohur opinioni mbarë vlonjat dhe botëror me sakrificën e tyre sublime deri në mohimin e jetës së tyre të re, është bërë një punë e madhe nga një grup nismëtar i përkushtuar, dhe me një vullnet të jashtëzakonshëm.Ndaj si më i moshuar që jam ia vlen t’i falenderoj.
Këta zotërinj janë: Shaban Xhyheri, Shpëtim Sharra, Fahri Shaska, Bahri Çeprati, Kujtim Sadiku, Arianit Hoxha, Adif Shenaj, Dero Murataj, Hajdar Saçaj dhe Qani Xhaferi.
Veç fakteve dhe fotografive ne kemi bërë edhe një punë të madhe me median vizive dhetë shkruar, të cilët i falenderojmë. Me median si brenda dhe jashtë vendit është marrë zj.Vilhelme Vranari Haxhiraj! Sa për fillim,veç fotove tëvëna nëstenda, ne e kemi plotësuar edhe me Pamje filmike nga burgjet komuniste, apo në qelitë dhe në hetuesi. Gjithashtu kemi shkëputur citate tëgoditura nga trilogjia Vështroni Meduzën e shkrimtares Vilhelme Vranari Haxhiraj.
Ekspozita jonë e deklaroj të çelur. Ekspozita do të qëndrojë e hapur dhe ju lutem ta pasurojmë me foto të tjera, me kujtime, ditarë, apo sende që kanë qenë personale të viktimave ! Ju faleminderit për pjesmarrjen dhe vëmendjen!
Më pas e mori fjalën z.Fahri Shaska, i cili vuri në dukje luftën dhe përpjekjet për liri të këtyre njerëzve, të cilët u trajtuan si armiq të kombit dhe jo si luftëtar lirie.
Kurse Vilhelme Vranari –Haxhiraj- me një ESE paraqiti dhembjen dhe pasojat e diktaurës komuniste,luftës më çnjerëzore të klasave, e cila humbi çdo vlerë humane dhe këto foto të heshtura, ku secila simbolizon një jetë të harruar, tëdiskriminuar, sot kërkojnë vetëm faljen nga persekutorët e tyre. Kjo ekspozitë është një kujtesë historike për brezat, që kurrë të mos lejojnë tragjeditë të përsëriten.
Në fjalën e tij, historiani dhe studiuesi, z. Uran Butka, ekspozitën e quajti një punë shumë të madhe, dhe me vlerë,gjë për të cilën falenderoi grupin e punës dhe premtoi se do të jape ndihmesën e tij për të realizuar një film dokumentar. Ky lapidar që ju përuruart sot, ia vlen të quhet plotësim i historisë me atë pjesë të munguar të saj.
Ndërsa z.Simon Miraka, veç punës së mrekullueshme që është bërë ,theksoi se nga kjo ekspozitë duhet të marrin shembull gjithë qarqet e vendit,madje edhe Tirana që nuk ka arritur të bëjë diçka të tillë.Këshilla e tij ishte për arsimimin e fëmijëve,sepse Shqipërisë i duhen njerëz të mësuar nëpër universitetet më në zë ,t ëpërvetësojnë gjuhë të huaja që të jenë të zotët për t’u ballafaquar me këdo dhe të jenë të aftë profesionalisht për të.për të ndërrtuar Shqipërinë demokratike, shtetin e së drejtës.
“Kjo ekspozitë përkujtimore, është më e pakta që mund të bëjmë për këto jetë të mohuara, të sakatosura që ju sot i ringjallët,-theksoi kryetari i shoqatës së të përndjekurve politikë Tiranë, z. Skënder Qëndro. Ai porositi që ekspozita duhet të mbahet hapur që të vizitohet edhe nga të rinjtë .Brezat duhet t’i mësojnë me fakte krimet që ka bërë diktatura komuniste, sepse xhelatët nuk e njohin pendesën ,ndaj nuk dinë as të falin. Punën e mrekullueshmee tëkomisionit ,e përshëndeti Kryetari i qarkut Vlorë z.Agron Sharra, Kryetari I Partisë së Ballit Kombëtar për Shqipërinë, z.Adriatik Alimadhi,dhe Deputetët: z. Ardian Kollozi dhe z. Dashamir Tahiri. Z. Ardian Kollozi edhe si kryetar i Partisë Demokratike Vlorë, Vlerësoi punën e vyer premtoi se ekspozita do të qëndrojë hapur duke e vendosur në një ambient tjetër të përshtatshëm.
Së fundi Shaban Xhyheri, ekspozitën e deklaroi të çelur. Ekspozita do të qëndrojë e hapur dhe ju lutem ta pasurojmë me foto të tjera, me kujtime, ditarë, apo sende që kanë qenë personale të viktimave ! Ju faleminderit për pjesmarrjen dhe vëmendjen!Pas vizitës së stendave nga miqtë, familjarëtdhe të ftuarit, në munitor u paraqit çdo stendë me të burgosurit dhe të pushkatuarit sipas fshatrave. Ekspozita vazhdon të vizitohet gjatë gjithë ditës. Le të shpresojmë se planet që ka grupi të realizohen vetëm se duan mbështetjen qytetare dhe të pushtetit.Secili largohej nga ekspozita me shprehjen:”I Paharruar qoftë kujtimi i tyre!”
Vilhelme Vranari (Haxhiraj)
VIKTIMAT E KOMUNIZMIT SOT KËRKOJNË VETËM FALJE NGA PERSEKUTORËT…
EKSPOZITA E VLORËS KËLTHET: “JU TË RINJ, MOS LEJONI TRAGJEDITË TË PËRSËRITEN!”
Fjala e mbajtur në çeljen e Ekspozitës
Të nderuar familjarë dhe të afërm të viktimave të genocidit komunist!
Të nderuar miq dhe të ftuar!
E ndiej veten të privilegjuar dhe të nderuar që në këtë tubim historik, komisioni i punës i kësaj ekspozite, më dha mundësinë që të shpreh mendimin tim modest për këtë ringjallje të historisë sonë të pashkruar.
Së pari përgëzoj dhe falenderoj ideatorin dhe nismëtarin e ekspozimit të këtyre figurave të harruara, z.Shaban Xhyheri, që kërkon të vë në piedestal vlerat morale, qytetare, intelektuale dhe atdhetare të çdo vlonjati. Për këtë të moshuar të urtë rëndësi ka të jesh shqiptar i mirë. Po qe i tillë, nuk ka si të mos jesh qytetar i mirë i Vlorës. Gjithashtu përgëzoj stafin për punën e vyer në Rilindjen e historisë së shtrembëruar, të gjysmuar dhe të gënjeshtërt. Këtë ekspozitë e quaj “Orakull i Memories Historike”. Miq dhe të ftuar, po citoj disa vargje që rastësisht i lexova në internet:
“Mik i dashur, na u dhimbse kur tregoje,
Si të kishin shtypur, marrë nëpër këmbë...
Liria erdhi...
Dhimbjen në piedestal ta vumë, të ngritëm lart.
Na le pa mend:
Sa shumë i ngjave shtypësit tënd!” -Këto vargje i ka shkruajtur me siguri një bijë sigurimsash. Si përgjigje e poezisë, në emër të gjithë atyre që diktatura komuniste, më e egra e njerëzimit, u mohoi jetën, që trupat e tyre lastar plehëruan këneta, miniera, kanale, atyre të rinjëve që i murosën në pallate, aerodrome dhe në rrugët e ndërtuara me punën e papaguar të tyre, duke e mbushur këtë vend-burg me varre pa emër, po u kushtoj këtë ESSE
“ Ej, ti …që na përçmon dhe na përbuz…
*Ti nuk e di se ç'do të thotë të të vrasin djalin e vetëm pa asnjë shkak, vetëm se ishte bir i një familjeje fisnike.Vdekja me plumb është e ëmbël. Por ç’mund të thuash për të riun 18 vjeçar që e mori mushka zvarrë dhe nënës në shtëpi i çoi vetëm njërën këmbë? Këtë plagë të Sigurimit të Shtetit nuk mund ta harrojë jo familja, por as bashkëkohësit .
*A ka drejtësi, kur dikë e burgosën për agjitacion dhe propagandë vetëm se s’ piu dollinë për mustaqet e Stalinit?!
* Nuk di si ta emërtojë dënimin me burgim të përjetshëm të qindra e mijëra të pafajshmëve, vetëm se nuk ishin në gjendje të shlyenin tatimet e jashtëzakonshme.
*Në ç’vend të botës është vrarë ideali i femrës, apo nëna shtatzënë si në Shqipërinë komuniste? U zhduk inteligjenca e arsimuar në Perëndim, kur shumë emra të tyre, ende ruhen me gërma të arta “Elita të Shekullit XX-të”?
* Si do ta quaje dënimin kolektiv, 70 burra lidhur këmbë e duar me zinxhirë dhe në qafë mbanin varur një parrullë: "Kriminelët në litar!"dhe pas shpine:"Kështu do ta pësojnë armiqtë e klasës"?!
*Ti nuk e ke provuar që të mos thotë kurrë goja “Baba” dhe s’e di se ç’do të thotë të rritesh jetim me baba gjallë!
*Ti nuk e imagjinon dot, të të zhvasin mundin dhe djersën e qindra viteve dhe të të lënë me gisht në gojë, aq sa nuk ke me çfarë i mbledh fëmijët.
*Si mund ta merrni me mend se urrejtja e komunizmit arriti deri aty, sa vrau barbarisht kafshën që s'ka gojë, vetëm se i përkiste një fisniku. A mund t'i shtypësh kokën barbarisht një qeni të bardhë si bora vetëm pse e kishin sjellë nga Austria?
*Si do të ndiheshe kur të sekuestrojnë gjithçka dhe të nxjerrin në rrugën e madhe? Pastaj” bamirësit komunist ", të dhurojnë një barakë në kënetë, ku të internojnë si fis dhe si shtresë ?!
*Ti nuk e kupton sa vragë lë tek fëmija, të cilit i pëlqen libri, kur sheh se i rrëmbejnë bibliotekën qindravjeçare dhe i hedhin librat në kamion si plehëra dhe jo si burim kulture apo dijeje.
*Ti nuk e njeh vuajtjen dhe urinë, si mund të të dhembset një nënë që gjithë ditën i bie bretku në ish ullinjtë e saj, dhe në darkë i mbledh fëmijët me lakra pa vaj?
*E di ti se trastat, tok me fëmijët ,në supet e grave e nënave tona, ishin më të rënda se prangat në duart dhe këmbët e të burgosurve ?
*Nuk të kanë thënë ndonjëherë: “Ti nuk ke të drejtë të diplomohesh se i përket një bote tjetër, botës së mohimit të vlerave dhe vuajtjes çnjerëzore” .
*A mund ta besosh se një nënë me fëmijë,gjeti dritare të rënies së luftës së klasave, diplomohet denjësisht, dhe kur Dekanata për aftësi, e propozon për punë, Kryetari i Kom. Ekzekutiv e pyet: “A e bën dot luftën e klasave? Dhe kujt? Asaj që e kishte hequr mbi supe atë luftë klasore, barbare dhe më çnjerëzore. "I madhi" thotë: "Pushtetin tonë komunist e ndan një hendek i thellë me interesat e klasës tuaj. Ne u përkasim 2 botëve të kundërta, armike,ndaj ti s'ke vend në shoqërinë tonë.
*A e di se mijëra të rinjëve iu mohuan të drejtën e studimit dhe sa të tjerëve u shkoi talenti dëm?!
*Ke provuar ndonjëherë kur komunistët festojnë themelimin e "nënës parti", dhe fëmijët e tu të t'i nxjerrin nga shtëpia në shi, në të ftohtë, prej aty ku të kanë rënë brinjët në ndërtimin e pallatit, vetëm për një metër kub ajër më shumë, sepse ti nuk ke të drejtë të jetosh në pallat?
*Ti nuk e di se ç'është vrasja morale. Eshtë një dhunë psiko-fizike që të vret gradualisht. Eshtë një vdekje e ngadaltë.
*Ti nuk e njeh mbijetesën. Ajo është virtyt i fisnikërisë. Nuk dhurohet, nuk blihet me para dhe as me kulturë. Fisnikëria trashëgohet në gene brez pas brezi.Të persekutuarit e mbijetuar, si duket ruajnë në gjak, genet e ilirëve të pastër ( jo ata të përzier që kanë nxjerrë raca bastarde),sepse vetëm ilirët e kulluar u mbijetuan shekujve.
Të nderuar politikanë dhe pushtetarë, shikojini këto portrete të heshtur, a nuk është një pamje rrëqethëse?Janë 1400 të rinj, gra dhe burra që u vranë, u dhunuan, u mohuan jetën, ëndrrat, profesionin, vetëm sepse luftuan për liri dhe demokraci, por jo për një Shqipëri-burg apo një atdhe të shndërruar në një varrezë mbushur me varre pa emër.
Sot është DITA E RINGJALLJES së tyre dhe ata nuk duan asgjë. Nuk duan hakmarrje, sepse ajo sjellë dhunë dhe hasmëri. Ata kërkojnë paqe mes shpirtrave të lodhur e të sfilitur të shqiptarëve. Nga persekutorët, xhelatët që u morën jetën, u vranë shpresat dhe ëndrrat, ata kërkojnë vetëm një fjalë,”Falje”.Mjerisht xhelatët nuk njohin pendim,ndaj nuk dinë as të kërkojnë falje për krimet e bëra.
Këto portrete sot e në vazhdim këlthasin:”Ne jemi pa varre, ndaj na gjeni një copëz dhomë ku të prehemi e të bisedojmë me brezat, që të mos lejojmë të përsëriten tragjeditë, dramat e një kombi vital, që do të zilepsnin edhe tragjedianët më të mëdhenj të kohërave. Ata do të ringjalleshin për të shkruar tragjedinë më të kobshme, më rrëqethëse të njerëzimit, atë të vendit të shqiponjave. Përmes Faljes së Persekutorëve tanë, kërkojmë integrimin e bijëve, mbesave dhe nipave tanë në shoqërinë e re. Trajtoini ata sipas arsimimit, intelektit dhe profesionalizmit.. Jepuni pronat pronarëve, ktheni identitetin legjitim të rrëmbyer dhe do të shihni se si do të ndryshojë kjo tokë e përgjakur me gjak të pafajshëm shqiptari. Atëherë ne do të prehemi të qetë, sepse do ta shohim realitet ëndrrën tonë, që s’na lanë ta realizonim.”Kjo thirrje u drejtohet Politikës, Pushtetit dhe Drejtësisë për t’i rivlerësuar gjithë viktimat e komunizmit. Kjo ekspozitë kujtimore, si pjesë e historisë kombëtare, duhet të ketë një ambient që të vizitohet vazhdimisht, sepse rinia duhet ta njohë luftën e klasave, genocidin shfarosës që u ndoq në Shqipëri, në Çamëri dhe Kosovë. Mes këtyre tre pavioneve, ata do të jenë në gjendje të përcakrtojnë se cilët kanë qenë persekutorët e secilës.trevë të Shqipërisë. Rinia le të jetë gjykatësja më e drejtë e së djeshmes së hidhur.Vetëm e vërteta historike e Shqipërisë sjellë paqen dhe mirëkuptimin mes shqiptarëve, gjë për të cilën kemi nevojë sot më shumë se kurrë.
Kjo ekspozitë është një memorie historie, e cila këlthet: “Ju të rinj që do të jeni politikanët, qeveritarët, gjyqtarët dhe prokurorët e së nesërmes, mos lejoni tragjeditë të përsëriten dhe mos harroni se të gjithë jemi shqiptarë, të një race, flasim një gjuhë,kemi një traditë dhe në gene kemi gjak ilir.”
Bota e Gruas Shqiptare-MIMOZA DAJCI -opinion
ndiferenca e OJQ-ve dhe parate pa djerse
Nga Mimoza Dajci
Duke u njohur me rastin e tmerrshem e flagrant sic eshte perdhunimi sistematik i nje vajze 21 vjecare nga fshati i Lezhes prej monsters baba, nuk mund te qendroja indiferente pa shprehur keqardhjen dhe ate cfare une mendoj ne zgjidhjen e ketij problemi jetik qe po mbyt disa nga familjet shqiptare.
Injoranca, skamja, varferia e izolimi i Shqiperise shperthen sot e perdite me raste te tilla dhune e perversiteti. Mbaj mend se vitin 1994 kisha pikturuar ne leter te bardhe dhe karbon token meme Shqiperine te futur ne nje qyp e siper tij nje tape. Piktura kishte dimesionet 62 me 40 cm. E pata emeruar “Qypi i Pandores”. Nga vete simbolika e permbajtjes ia dhurova Shoqates se Ish te Perndjekurve Politike ne Tirane, dhe ata e vendosen ne mur ne nje nga ambjentet e saj. Bukur deri ketu, por ajo pikture duke qene se kishte brenda fabulen e lashte shikojme se cdo dite e me shume “Qypi i Pandores” shperthen e nxjerr ne pah pervec te mirave edhe krimet e akumuluara te kohes se shkuar. Jo pse fenomene te renda dhune e vrasje nuk kishin ndodhur me pare ne vendin tone, por censura, mungesa e mediave private e lirise se fjales do te merrin dhe groposnin me vete edhe ngjarjet e parandodhura si shume e shume krime te perjetuara ne kohen e diktatures komuniste ne Shqiperi.
Jo cdo gje ne boten ku jetojme pritet nga shteti. Per afro 2o vjet Europa e Perendimi u kane ofruar ndihma teknike, logjistike, si dhe shuma te medha parash OJQ - ve shqiptare per civilizimin e jetes ne familje si ne fshat ashtu edhe ne qytet. Cfare u be me keto fonde, ku shkuan ato ndihma, dhe ku eshte suksesi i realizimit te ketyre projekteve. Ku eshte ndergjegjesimi i shoqerise civile shqiptare per keto viktima te pafajshme qe nuk dihet se kur do ti vije fundi. Heshtja, mbushja e xhepave me para (jo djerse) prej donatoreve te huaj, neglizhnca e ketyre OJQ-ve ka sjelle per pasoje edhe keto fenomene te denueshme jo vetem nga ligji por edhe nga qytetari i thjeshte, i cili mund te njihet me to vetem nga nje lexim ne shtypin e dites. Personat direkt pergjegjes drejtues te ketyre fondacioneve apo shoqatave i del per detyre te perveshin krahet, te veshin cizmet e ti vihen punes ne terren, si ne fshat ashtu edhe ne qytet pse jo edhe ne Kryeqytet, sepse edhe atje ka akoma raste flagrante te dhunes ne familje. Shume te rinj e te reja kane perfunduar studimet e larta e jane pa pune. Te merrem psikologe e mjeke e te nisen fshatrave per te pare situaten ne vend.Do thoni ju atje s’ka rruge, fondet qe merrni shtroni rruget, te pakten ne Amerike rruga nuk mbaron kurre, ne cdo skaj te larget te saj po te shkosh rruget do ti gjesh te afaltuara. Rruget ne fshat i shtron individi, shoqatat pse jo edhe shteti por kryesisht ato behen ne menyre private.
Mos te shkohet neper konferenca te ndryshme neper bote vetem per tu dukur e per para, e te flitet per kujdesin ndaj femres, por te jemi konkret e me kembe ne toke sepse atje skamja po kapercen limitet e jetes deri ne aktet e vetevrasjes. Te mos shikojne me lluksin e tyre kur vendit e popullit te varfer po i del flaka e tymi siper catise e neper bote. Shume trondites dhe i pakapercyeshem eshte per cdo nene e femer shqiptare ky veprim bastard i nje babai qe s’mund te quhet i tille, e qe ne rrethana te caktuara shfrytezonte foshnjen e tij si nje prostitute ne familje. Aq me keq qe as nuk e pranon incestin ndaj se bijes. Eshte vertete shume i tmershem fati tragjik i nenes kur pa te bijen qe perdhunohej nga i shoqi, por sipas saj ajo nuk kishte zgjidhje tjeter pervec vdekjes. E mbuluar nga injoranca, varferia ropatohej rrugeve duke punuar rende vetem qe ne familje mos te mungonte asgje si per vajzat ashtu edhe per te shoqin, e mbante brenda atyre mureve e shpatullave te saj dhimbjen e madhe te perdhunimit te bijes se saj nga bashkeshorti. Duke u ndalur tek heshtja e saj shikojme dy ane; ate te mos berjes publike te gjerave qe cdo gje te mbetej brenda familjes, e te mos beheshin “gazi i botes” dhe tjetra me e pranushmja po sipas saj per te mos i prishur avenirin vajzes se saj qe neser edhe ajo te krijonte nje familje normale.
Mbeshtes opinonin e dikujt kur thote se truri i tij duhet te dergohet per studim ne nje nga laboratoret me te specializuara te botes, sepse keshtu mund te diagnostikohen e kurohen me lehte keto “specie” qe shkaktojne krime te kesaj natyre. Si eshte e mundur qe ky kriminel autor i disa vrasjeve te lihej i lire e te ushtronte perseri dhune ne familje ndaj grus e vajzes, e cila edhe ajo, sipas nje te aferme te saj tregon se vajza e perdhunur kishte filluar ta pranonte kete akt pervers dhe urrente ne kulm te emen, gje qe ajo e reflektoi deri edhe ne momentin e varrimit te saj, duke qeshur e perqafuar ne krahet e te atit. Mendoj se edhe veprimet e saj duhen pare me kujdes nga mjekesia ligjore dhe organet kompetente sepse dhuna tek ajo ka ndikuar per keq ne sistemin nervor edhe veprimet e saj jane te demshme si per shoqerine ashtu edhe per familjen, prandaj duhet trajtuar si nje rast i vecante e me kujdes nga shteti dhe nga shoqeria. Ne dejet e saj trashegohen tiparet, karakteret e veset e te atit, prandaj edhe ajo duhet te trajtohet nga mjekesia si studim me vete, per tu gjendur me pas solucioni i ketij “kanceri” vdekje prures.
Kam degjuar njehere nga afer se si nje vajze ngacmohej seksualisht nga njerku i saj. Ajo edhe pse kishte kryer studimet e larta per mjekesi nuk ishte ne gjendje jo vetem te denonconte njerkun, por edhe ti tregonte nenes se saj se cfare po ndodhte, vetem e vetem qe e ema mos te kishte nje divorc te dyte. Pranoi martesen pa njohje jashte vendit, dhe u nis, po se ku as vete nuk e dinte. Sa e sa raste te tilla kemi cdo dite, ku vajzat shqiptare perfundojne rrugeve te botes e te perfshira ne prostitucion, apo nen gryken e pistoletes. E kam bindjen se kjo ka ndodhur per shkak te rrethanave e kushteve te tyre te renda qe i kane detyruar ti bejne keto veprime duke mos patur edhe mbeshtetjen financiare e morale. Vajza qe u martua e gjeti zgjidhjen, po ato qe jane akoma ne ate vend ku nuk ka fronte pune e nuk i sigurohet strehim, i cili eshte aq i domosdoshem per privacine e jetes. Sigurisht nuk duhet perjashtuar rastet e vajzave edhe grave shqiptare qe kane shkelqyer dhe nderuar vendin jashte neper bote e qe kane ecur perkrah shkences, kultures apo cdo lloj fushe tjeter duke konkuruar me standartet bashkekohore.
Jeta dhe eksperienca ne emigracion na ka mesuar me disa gjera ndryshe, sepse edhe niveli i jeteses eshte me i larte se atje. Ketu per grate e vajzat e dhunuara ka banesa komode dhe krejtesisht te panjohura per shkaktarin e dhunes, te cilat jane ngritur nga OJQ-te e ndryshme, kurse ne Shqiperi duke mos ekzistuar keto kushte, vajzat e grate detyrohen e i nenshtrohen dhunes e mbase edhe perdhunimit. Pra jane shkaqet ekonomike qe e ulin dhe nenshtrojne femren shqiptare. Nese ajo do te ishte e pavarur ekonomikisht nuk kishte pse torturonte veten, nenen apo motren me veprime te tilla shtazarake dhe amorale.
Ceshtja e strehimit ka qene kurdohere problem i madh ne vendin tone, e te gjitha keto vinin si pasoje e nje vendi te prapambetur e te pazhvilluar. Vetem blloku e njerezit e priviligjuar te asaj kohe jetonin ne kushte te mira. Po kujt i vinte keq per fakirin popull. Pra moszgjidhja e strehimit shkaktonte gjithmone grindje e shere ne familje, ku ishin te detyruar te jetonin 3 apo 4 kurora ne nje apartament me dy dhoma. Plaste “lufta” edhe per shkak te femijeve te vegjel, e cdo here perfundonte me acarime e perplasje te medha. Beheshe hasem me motren, vellane, nuset e vellezerve etj. Keto probleme sociale e te prekshme duhen pare me kujdes e perparesi te vecante per te shmangur cdo te keqe sociale ne vend.
Duam s’duam por nami i keq i ka dale burrave shqiptare qe jane shume te dhunshem. Te me falin ata persona jo te dhunshem e qe jane shume korrekt me familjen e shoqerine, por per ta ilistruar kete fakt po ju tregoj nje ndodhi. Nje dite per te shkuar ne pune mu desh te merrja taksi. Rruges taksisti (amerikan) me pyeti: “Shqiptare je”. Po, i thashe e habitur. “Te kam pare ne disa emisione televizive tek TV-Kultura Shqiptar e” – me tha, dhe here pas here me hidhte shikimin pertej xhamit te pasqyres. “Gruan e kam shqiptare - vazhdoi biseden – dhe i ndjekim me shume interes emisionet ne gjuhen shqipe, prandaj edhe tu ofrova per te sherbyer”. Oh, i thashe shume mire, faleminderit. Ai foli perseri “Perpara se te martohesha e pyeta gruan; pse do te martohesh me mua e jo me nje shqiptar, ajo mu pergjegj se, burrat shqiptare jane te dhunshem”. Ky ishte vetem nje rast i degjuar, po sa raste te tilla reale kemi e do te kemi perseri ne vendin tone, jo se akte te kesaj natyre nuk ndodhin edhe neper vende te ndryshme te botes, por problemi eshte si ti zgjidhim hallet tona per te patur kujdes ne lehtesimin e dhimbjeve qe shkakton dhuna e per te parandaluar vrasjet e vetevrasjet me paramendim.
Mire do te ishte qe OJQ-te e ndryshme pamvaresisht se ne cilat fusha te jetes levrojne, duhet te vene ne dispozicon te popullates nurma telefoni, fax-i dhe adresa te ndryshme email-i, ne menyre qe denoncueset te ndjehen me te lira ne rrefimet e dhunimit te tyre dhe te ruhet privacia e deponimit deri ne maksimum. Te vendosen telefona publik si ne zonat rurale ashtu dhe ne qytet vetem per raste urgjente, ne menyre qe ndihma e shpejte tu jepet sa me pare kesaj kategorie njerezish apo cdo viktime te rastit. Policia private e shteterore te qarkulloje non stop ne cdo qoshe te vendit me korrektesi dhe pa u korruptuar nga keqberesi.
Nga Mimoza Dajci
Duke u njohur me rastin e tmerrshem e flagrant sic eshte perdhunimi sistematik i nje vajze 21 vjecare nga fshati i Lezhes prej monsters baba, nuk mund te qendroja indiferente pa shprehur keqardhjen dhe ate cfare une mendoj ne zgjidhjen e ketij problemi jetik qe po mbyt disa nga familjet shqiptare.
Injoranca, skamja, varferia e izolimi i Shqiperise shperthen sot e perdite me raste te tilla dhune e perversiteti. Mbaj mend se vitin 1994 kisha pikturuar ne leter te bardhe dhe karbon token meme Shqiperine te futur ne nje qyp e siper tij nje tape. Piktura kishte dimesionet 62 me 40 cm. E pata emeruar “Qypi i Pandores”. Nga vete simbolika e permbajtjes ia dhurova Shoqates se Ish te Perndjekurve Politike ne Tirane, dhe ata e vendosen ne mur ne nje nga ambjentet e saj. Bukur deri ketu, por ajo pikture duke qene se kishte brenda fabulen e lashte shikojme se cdo dite e me shume “Qypi i Pandores” shperthen e nxjerr ne pah pervec te mirave edhe krimet e akumuluara te kohes se shkuar. Jo pse fenomene te renda dhune e vrasje nuk kishin ndodhur me pare ne vendin tone, por censura, mungesa e mediave private e lirise se fjales do te merrin dhe groposnin me vete edhe ngjarjet e parandodhura si shume e shume krime te perjetuara ne kohen e diktatures komuniste ne Shqiperi.
Jo cdo gje ne boten ku jetojme pritet nga shteti. Per afro 2o vjet Europa e Perendimi u kane ofruar ndihma teknike, logjistike, si dhe shuma te medha parash OJQ - ve shqiptare per civilizimin e jetes ne familje si ne fshat ashtu edhe ne qytet. Cfare u be me keto fonde, ku shkuan ato ndihma, dhe ku eshte suksesi i realizimit te ketyre projekteve. Ku eshte ndergjegjesimi i shoqerise civile shqiptare per keto viktima te pafajshme qe nuk dihet se kur do ti vije fundi. Heshtja, mbushja e xhepave me para (jo djerse) prej donatoreve te huaj, neglizhnca e ketyre OJQ-ve ka sjelle per pasoje edhe keto fenomene te denueshme jo vetem nga ligji por edhe nga qytetari i thjeshte, i cili mund te njihet me to vetem nga nje lexim ne shtypin e dites. Personat direkt pergjegjes drejtues te ketyre fondacioneve apo shoqatave i del per detyre te perveshin krahet, te veshin cizmet e ti vihen punes ne terren, si ne fshat ashtu edhe ne qytet pse jo edhe ne Kryeqytet, sepse edhe atje ka akoma raste flagrante te dhunes ne familje. Shume te rinj e te reja kane perfunduar studimet e larta e jane pa pune. Te merrem psikologe e mjeke e te nisen fshatrave per te pare situaten ne vend.Do thoni ju atje s’ka rruge, fondet qe merrni shtroni rruget, te pakten ne Amerike rruga nuk mbaron kurre, ne cdo skaj te larget te saj po te shkosh rruget do ti gjesh te afaltuara. Rruget ne fshat i shtron individi, shoqatat pse jo edhe shteti por kryesisht ato behen ne menyre private.
Mos te shkohet neper konferenca te ndryshme neper bote vetem per tu dukur e per para, e te flitet per kujdesin ndaj femres, por te jemi konkret e me kembe ne toke sepse atje skamja po kapercen limitet e jetes deri ne aktet e vetevrasjes. Te mos shikojne me lluksin e tyre kur vendit e popullit te varfer po i del flaka e tymi siper catise e neper bote. Shume trondites dhe i pakapercyeshem eshte per cdo nene e femer shqiptare ky veprim bastard i nje babai qe s’mund te quhet i tille, e qe ne rrethana te caktuara shfrytezonte foshnjen e tij si nje prostitute ne familje. Aq me keq qe as nuk e pranon incestin ndaj se bijes. Eshte vertete shume i tmershem fati tragjik i nenes kur pa te bijen qe perdhunohej nga i shoqi, por sipas saj ajo nuk kishte zgjidhje tjeter pervec vdekjes. E mbuluar nga injoranca, varferia ropatohej rrugeve duke punuar rende vetem qe ne familje mos te mungonte asgje si per vajzat ashtu edhe per te shoqin, e mbante brenda atyre mureve e shpatullave te saj dhimbjen e madhe te perdhunimit te bijes se saj nga bashkeshorti. Duke u ndalur tek heshtja e saj shikojme dy ane; ate te mos berjes publike te gjerave qe cdo gje te mbetej brenda familjes, e te mos beheshin “gazi i botes” dhe tjetra me e pranushmja po sipas saj per te mos i prishur avenirin vajzes se saj qe neser edhe ajo te krijonte nje familje normale.
Mbeshtes opinonin e dikujt kur thote se truri i tij duhet te dergohet per studim ne nje nga laboratoret me te specializuara te botes, sepse keshtu mund te diagnostikohen e kurohen me lehte keto “specie” qe shkaktojne krime te kesaj natyre. Si eshte e mundur qe ky kriminel autor i disa vrasjeve te lihej i lire e te ushtronte perseri dhune ne familje ndaj grus e vajzes, e cila edhe ajo, sipas nje te aferme te saj tregon se vajza e perdhunur kishte filluar ta pranonte kete akt pervers dhe urrente ne kulm te emen, gje qe ajo e reflektoi deri edhe ne momentin e varrimit te saj, duke qeshur e perqafuar ne krahet e te atit. Mendoj se edhe veprimet e saj duhen pare me kujdes nga mjekesia ligjore dhe organet kompetente sepse dhuna tek ajo ka ndikuar per keq ne sistemin nervor edhe veprimet e saj jane te demshme si per shoqerine ashtu edhe per familjen, prandaj duhet trajtuar si nje rast i vecante e me kujdes nga shteti dhe nga shoqeria. Ne dejet e saj trashegohen tiparet, karakteret e veset e te atit, prandaj edhe ajo duhet te trajtohet nga mjekesia si studim me vete, per tu gjendur me pas solucioni i ketij “kanceri” vdekje prures.
Kam degjuar njehere nga afer se si nje vajze ngacmohej seksualisht nga njerku i saj. Ajo edhe pse kishte kryer studimet e larta per mjekesi nuk ishte ne gjendje jo vetem te denonconte njerkun, por edhe ti tregonte nenes se saj se cfare po ndodhte, vetem e vetem qe e ema mos te kishte nje divorc te dyte. Pranoi martesen pa njohje jashte vendit, dhe u nis, po se ku as vete nuk e dinte. Sa e sa raste te tilla kemi cdo dite, ku vajzat shqiptare perfundojne rrugeve te botes e te perfshira ne prostitucion, apo nen gryken e pistoletes. E kam bindjen se kjo ka ndodhur per shkak te rrethanave e kushteve te tyre te renda qe i kane detyruar ti bejne keto veprime duke mos patur edhe mbeshtetjen financiare e morale. Vajza qe u martua e gjeti zgjidhjen, po ato qe jane akoma ne ate vend ku nuk ka fronte pune e nuk i sigurohet strehim, i cili eshte aq i domosdoshem per privacine e jetes. Sigurisht nuk duhet perjashtuar rastet e vajzave edhe grave shqiptare qe kane shkelqyer dhe nderuar vendin jashte neper bote e qe kane ecur perkrah shkences, kultures apo cdo lloj fushe tjeter duke konkuruar me standartet bashkekohore.
Jeta dhe eksperienca ne emigracion na ka mesuar me disa gjera ndryshe, sepse edhe niveli i jeteses eshte me i larte se atje. Ketu per grate e vajzat e dhunuara ka banesa komode dhe krejtesisht te panjohura per shkaktarin e dhunes, te cilat jane ngritur nga OJQ-te e ndryshme, kurse ne Shqiperi duke mos ekzistuar keto kushte, vajzat e grate detyrohen e i nenshtrohen dhunes e mbase edhe perdhunimit. Pra jane shkaqet ekonomike qe e ulin dhe nenshtrojne femren shqiptare. Nese ajo do te ishte e pavarur ekonomikisht nuk kishte pse torturonte veten, nenen apo motren me veprime te tilla shtazarake dhe amorale.
Ceshtja e strehimit ka qene kurdohere problem i madh ne vendin tone, e te gjitha keto vinin si pasoje e nje vendi te prapambetur e te pazhvilluar. Vetem blloku e njerezit e priviligjuar te asaj kohe jetonin ne kushte te mira. Po kujt i vinte keq per fakirin popull. Pra moszgjidhja e strehimit shkaktonte gjithmone grindje e shere ne familje, ku ishin te detyruar te jetonin 3 apo 4 kurora ne nje apartament me dy dhoma. Plaste “lufta” edhe per shkak te femijeve te vegjel, e cdo here perfundonte me acarime e perplasje te medha. Beheshe hasem me motren, vellane, nuset e vellezerve etj. Keto probleme sociale e te prekshme duhen pare me kujdes e perparesi te vecante per te shmangur cdo te keqe sociale ne vend.
Duam s’duam por nami i keq i ka dale burrave shqiptare qe jane shume te dhunshem. Te me falin ata persona jo te dhunshem e qe jane shume korrekt me familjen e shoqerine, por per ta ilistruar kete fakt po ju tregoj nje ndodhi. Nje dite per te shkuar ne pune mu desh te merrja taksi. Rruges taksisti (amerikan) me pyeti: “Shqiptare je”. Po, i thashe e habitur. “Te kam pare ne disa emisione televizive tek TV-Kultura Shqiptar e” – me tha, dhe here pas here me hidhte shikimin pertej xhamit te pasqyres. “Gruan e kam shqiptare - vazhdoi biseden – dhe i ndjekim me shume interes emisionet ne gjuhen shqipe, prandaj edhe tu ofrova per te sherbyer”. Oh, i thashe shume mire, faleminderit. Ai foli perseri “Perpara se te martohesha e pyeta gruan; pse do te martohesh me mua e jo me nje shqiptar, ajo mu pergjegj se, burrat shqiptare jane te dhunshem”. Ky ishte vetem nje rast i degjuar, po sa raste te tilla reale kemi e do te kemi perseri ne vendin tone, jo se akte te kesaj natyre nuk ndodhin edhe neper vende te ndryshme te botes, por problemi eshte si ti zgjidhim hallet tona per te patur kujdes ne lehtesimin e dhimbjeve qe shkakton dhuna e per te parandaluar vrasjet e vetevrasjet me paramendim.
Mire do te ishte qe OJQ-te e ndryshme pamvaresisht se ne cilat fusha te jetes levrojne, duhet te vene ne dispozicon te popullates nurma telefoni, fax-i dhe adresa te ndryshme email-i, ne menyre qe denoncueset te ndjehen me te lira ne rrefimet e dhunimit te tyre dhe te ruhet privacia e deponimit deri ne maksimum. Te vendosen telefona publik si ne zonat rurale ashtu dhe ne qytet vetem per raste urgjente, ne menyre qe ndihma e shpejte tu jepet sa me pare kesaj kategorie njerezish apo cdo viktime te rastit. Policia private e shteterore te qarkulloje non stop ne cdo qoshe te vendit me korrektesi dhe pa u korruptuar nga keqberesi.
Bota e gruas Shqiptare-Interviste e Zerit te amerikes me Rozi Theoharin
Rruga e shkrimtares Rozi Theohari drejt suksesit letrar në SHBA
Laura Konda
Zëri i Amerikës
24-07-2009
Shumë emigrantë shqiptarë në SHBA, të ardhur vetëm 10-15 vjetët e fundit kanë arritur, në saje të punës së tyre këmbëngulëse, të ushtrojnë profesionin që kanë patur në vendin e tyre. Një prej tyre është shkrimtarja Rozi Theohari, autore e 14 librave, 4 prej tyre në gjuhën angleze.
Të jesh emigrant është e vështirë, por të jesh emigrant intelektual e në një moshë relativisht jo të re është akoma më e vështirë. Por këto vështirësi duket se i ka kapërcyer me sukses, pas 15 vjetësh në Shtetet e Bashkuara të Amerikës shkrimtarja Rozi Theohari, në saje të punës, optimizmit që e ka ndjekur në çdo përpjekje të saj, vullnetit të paepur e dashurisë për profesionin.
Rozi Theohari është autore e 14 librave, 4 prej tyre në gjuhën angleze. Bijë dhe mbesë e një imigranti nga Dardha e Korçës, ajo erdhi në SHBA në vitin 1994, siç thotë, mes të tjerash, edhe për të "njohur vendin ku frymuan dhe punuan aq rëndë" baballarët dhe gjyshërit në fillim të shekullit të 20-të. "Erdhëm të vizitonim varret e tyre në qimiteret amerikane, të ulemi në gjunjë për të përkëdhelur gurin e të vendosim aty një buqetë me lule", kujton ajo.
Por Rozi, ndryshe nga paraardhësit e saj që ju vunë punës për të mbledhur para që të mbanin familjen në Shqipërinë e varfër, zgjodhi rrugën e të qënit intelektual në Amerikë, duke filluar studimet universitare, edhe pse mbi të 50-tat.
Ajo kujton fillimin e vështirë të jetës në Amerikës, si çdo imigrant tjetër, me zemrën e mendjen të dyzuar midis Amerikës e Shqipërisë. Por Rozi pati forcën që ky dyzim të mos e pengojë, por përkundrazi, ta ndihmojë e frymëzojë në karrierën e saj intelektuale.
Ajo vlerëson së tepërmi komunitetin shqiptaro-amerikan, aktivitetetet e tyre të larmishme por edhe punën e palodhur atdhetare si një faktor për ta mbajtur gjallë traditën shqiptare me mijëra kilometra larg vendit. Pa humbur kohë, ajo do të bëhej edhe vetë pjesë shumë aktive e këtij komuniteti.
"Ashtu si çdo emigrant jetoj me dy vizione: Jetoj me kulturën, me sfidat e të papriturat e jetës amerikane, përballë komunitetit shqiptaro-amerikan dhe njëkohesisht me perfytyrimin e jetes sime në të kaluarën, në atdheun e largët. Këto dy vizione më kanë angazhuar e frymëzuar në krijimtarinë time në prozë e poezi. Këto dy vizione me kalimin e kohës bashkohen në një të vetëm, ashtu siç jemi bashkuar në një komunitet të vetëm, ketu... Të gjithe shqiptarët, pa dallim besimin fetar, krahinor apo ideve politike, tiranasit, shkodranët, vlonjatët, çamët, prishtinasit, prizrenasit, tetovarët, ulqinakët, arvanitasit, arbëreshët, të gjithë, kur takohemi, flasim shqip e këndojme shqip, me një qellim, me një ëndërr e me një urim për përparimin dhe mirëqenien e popullsisë shqiptare në të gjitha trojet etnike."
Fituese e disa çmimeve letrare për krijimtarinë në Shtetet e Bashkuara, mes tyre ai "Pena e artë" nga shoqata e shkrimtarëve shqiptaro-amerikanë, apo çmimit ndërkombëtar "Naji Naaman Literary Award", krijimtaria e Rozi Theoharit përfshin poezi, prozë dhe publicistikë, ku ajo ka pasqyruar përvojën e saj jetësore në SHBA. Tri libra të saj me poezi janë botuar në gjuhën angleze. Disa nga poezitë ajo ja kushton përpjekjeve të afrikano-amerikanëve për t'u bërë qytetarë me të drejta të barabarta në shoqërinë amerikane. Vitin e kaluar, ajo shkroi një poezi të ndjerë për Presidentin Barak Obama.
"Qysh kur erdha në Amerikë në vitin 1994, provova shume përvoja të reja, të cilat i kam pasqyruar në prozën e në poezinë time. Një nga këto përvoja ka qenë edhe njohja e miqësia me Afrikano-Amerikanet, që nga elita e deri tek njeriu më i thjeshtë, karakterizuar nga edukata e mirë dhe sjellshmëria. Gjate viteve kur studioja në kolegj e më vonë, e frymëzuar prej tyre, kam shkruar poezi në gjuhën angleze kushtuar miqve të mi Afro-Amerikane, si dhe gruas se famshme zezake Roza Park, governatorit zezak të Massachusettsit Deval Patrik dhe së fundi, entuziazmin tim e shpreha tek poezia kushtuar presidentit të tanishëm të Amerikës, Barak Obama.
Poezia titullohet "The Golden Epoch", "Epoka e artë". Një poezi e thjeshte dhe e ndjerë, ku autorja sjell emocionet e saj një dite pasi ka votuar per presidentin e pare afrikano-amerikan të Shteteve të Bashkuara.
… Dhe brenda pak kohësh pas dërgimit, ajo mori një letër falënderimi, me nënshkrimin e Presidentit të SHBA, Barak Obama. Një letër me tre paragrafë, një falënderim i thjeshtë, por shumë domethënës për një intelektuale-emigrante nga Shqipëria. //kk//
Laura Konda
Zëri i Amerikës
24-07-2009
Shumë emigrantë shqiptarë në SHBA, të ardhur vetëm 10-15 vjetët e fundit kanë arritur, në saje të punës së tyre këmbëngulëse, të ushtrojnë profesionin që kanë patur në vendin e tyre. Një prej tyre është shkrimtarja Rozi Theohari, autore e 14 librave, 4 prej tyre në gjuhën angleze.
Të jesh emigrant është e vështirë, por të jesh emigrant intelektual e në një moshë relativisht jo të re është akoma më e vështirë. Por këto vështirësi duket se i ka kapërcyer me sukses, pas 15 vjetësh në Shtetet e Bashkuara të Amerikës shkrimtarja Rozi Theohari, në saje të punës, optimizmit që e ka ndjekur në çdo përpjekje të saj, vullnetit të paepur e dashurisë për profesionin.
Rozi Theohari është autore e 14 librave, 4 prej tyre në gjuhën angleze. Bijë dhe mbesë e një imigranti nga Dardha e Korçës, ajo erdhi në SHBA në vitin 1994, siç thotë, mes të tjerash, edhe për të "njohur vendin ku frymuan dhe punuan aq rëndë" baballarët dhe gjyshërit në fillim të shekullit të 20-të. "Erdhëm të vizitonim varret e tyre në qimiteret amerikane, të ulemi në gjunjë për të përkëdhelur gurin e të vendosim aty një buqetë me lule", kujton ajo.
Por Rozi, ndryshe nga paraardhësit e saj që ju vunë punës për të mbledhur para që të mbanin familjen në Shqipërinë e varfër, zgjodhi rrugën e të qënit intelektual në Amerikë, duke filluar studimet universitare, edhe pse mbi të 50-tat.
Ajo kujton fillimin e vështirë të jetës në Amerikës, si çdo imigrant tjetër, me zemrën e mendjen të dyzuar midis Amerikës e Shqipërisë. Por Rozi pati forcën që ky dyzim të mos e pengojë, por përkundrazi, ta ndihmojë e frymëzojë në karrierën e saj intelektuale.
Ajo vlerëson së tepërmi komunitetin shqiptaro-amerikan, aktivitetetet e tyre të larmishme por edhe punën e palodhur atdhetare si një faktor për ta mbajtur gjallë traditën shqiptare me mijëra kilometra larg vendit. Pa humbur kohë, ajo do të bëhej edhe vetë pjesë shumë aktive e këtij komuniteti.
"Ashtu si çdo emigrant jetoj me dy vizione: Jetoj me kulturën, me sfidat e të papriturat e jetës amerikane, përballë komunitetit shqiptaro-amerikan dhe njëkohesisht me perfytyrimin e jetes sime në të kaluarën, në atdheun e largët. Këto dy vizione më kanë angazhuar e frymëzuar në krijimtarinë time në prozë e poezi. Këto dy vizione me kalimin e kohës bashkohen në një të vetëm, ashtu siç jemi bashkuar në një komunitet të vetëm, ketu... Të gjithe shqiptarët, pa dallim besimin fetar, krahinor apo ideve politike, tiranasit, shkodranët, vlonjatët, çamët, prishtinasit, prizrenasit, tetovarët, ulqinakët, arvanitasit, arbëreshët, të gjithë, kur takohemi, flasim shqip e këndojme shqip, me një qellim, me një ëndërr e me një urim për përparimin dhe mirëqenien e popullsisë shqiptare në të gjitha trojet etnike."
Fituese e disa çmimeve letrare për krijimtarinë në Shtetet e Bashkuara, mes tyre ai "Pena e artë" nga shoqata e shkrimtarëve shqiptaro-amerikanë, apo çmimit ndërkombëtar "Naji Naaman Literary Award", krijimtaria e Rozi Theoharit përfshin poezi, prozë dhe publicistikë, ku ajo ka pasqyruar përvojën e saj jetësore në SHBA. Tri libra të saj me poezi janë botuar në gjuhën angleze. Disa nga poezitë ajo ja kushton përpjekjeve të afrikano-amerikanëve për t'u bërë qytetarë me të drejta të barabarta në shoqërinë amerikane. Vitin e kaluar, ajo shkroi një poezi të ndjerë për Presidentin Barak Obama.
"Qysh kur erdha në Amerikë në vitin 1994, provova shume përvoja të reja, të cilat i kam pasqyruar në prozën e në poezinë time. Një nga këto përvoja ka qenë edhe njohja e miqësia me Afrikano-Amerikanet, që nga elita e deri tek njeriu më i thjeshtë, karakterizuar nga edukata e mirë dhe sjellshmëria. Gjate viteve kur studioja në kolegj e më vonë, e frymëzuar prej tyre, kam shkruar poezi në gjuhën angleze kushtuar miqve të mi Afro-Amerikane, si dhe gruas se famshme zezake Roza Park, governatorit zezak të Massachusettsit Deval Patrik dhe së fundi, entuziazmin tim e shpreha tek poezia kushtuar presidentit të tanishëm të Amerikës, Barak Obama.
Poezia titullohet "The Golden Epoch", "Epoka e artë". Një poezi e thjeshte dhe e ndjerë, ku autorja sjell emocionet e saj një dite pasi ka votuar per presidentin e pare afrikano-amerikan të Shteteve të Bashkuara.
… Dhe brenda pak kohësh pas dërgimit, ajo mori një letër falënderimi, me nënshkrimin e Presidentit të SHBA, Barak Obama. Një letër me tre paragrafë, një falënderim i thjeshtë, por shumë domethënës për një intelektuale-emigrante nga Shqipëria. //kk//
Wednesday, July 08, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-Vilhelme Vranari Haxhiraj -esse
Vilhelme Vranari (Haxhiraj)
GJUHA E MËMËS ËSHTË I PARI ELEMENT IDENTITETI KOMBËTAR
Duke marrë shkas nga një koment te”Fjala e Lirë”, shkruar nga shqiptari i mirë, kritiku dhe analisti, z. Fatmir Terziu, i cili me të drejtë kërkon komente në lidhje me përdorimin e gjuhës shqipe në takimet e tyre, apo në media, po shkruaj mendimet e mia të cilat janë të pa tjetërsueshme.. Nuk ka gjë më të bukur, më interesante dhe më me vlerë kombëtare, se kur një individ apo një shoqatë brenda vendit dhe aq më tepër në Diaspor, jep mendime mbi problemet e shumta sociale që kanë prekur shoqërinë shqiptare. Përgëzoj shoqatën "Shpresa Programme", që punon dhe vepron në Angli për tematikat me interes për shoqërinë tonë. Shoqata të tilla, të krijuara nga shqiptarë në emigracion, ka në të katër anët e rruzullit. Përmes internetit, medias sé shkruar dhe vizive ka mjaft shoqata si: “Vatra”,“Bota e Gruas Shqiptare”që janë në ShBA; “Klubi “Drita “në Athinë; “Shpresa Programme” në Londër, me gazetat dhe revistat e tyre virtuale apo vizive, si “Fjala e Lirë”në Londër, drejtuar nga Fatmir Terziu dhe një grup intelektualësh. Në ShBA janë “Illyria” nën drejtimin e z.Dalip Greca,“Bota Sot”,”Bota e gruas shqiptare”, “Dielli”; Në Romë “Rrënjët”; në Greqi “Pelegrini” drejtuar nga Thanas Jani dhe sa e sa të tjera, të cilat bëjnë një punë të madhe për njohjen e çështjes shqiptare në botë.Tematika që ato prekin ka si qëllm integrimin e shqiptarëve që jetojnë në emigrim si dhe integrimin e gjithë shoqërisë shqiptare në tërësi. Pa një shoqëri të emancipuar në të gjitha segmentet e saj, pa një nivel të lartë kulturor dhe arsimor të të gjithë shoqërisë, as që mund të mendohet që kombi ynë të integrohet në botën e zhvilluar. Nëse synimet për një transformim cilësor, nuk janë obligim i gjithë shoqërisë shqiptare, ku përfshihet politika, administrata shtetërore ( e lartë, e mesme dhe ulët), arti dhe media, duke nisur me respektimin me fanatizëm të përdorimit të gjuhës standarte shqipe, pa huazime, ka rrezik të humabsim identitetin tonë kombëtar.
Të gjithë e dimë se gjuha është një nga tri elementet e shtyllës së kombit. Në shekuj fati i ka shpërndarë shqiptarët nëpër botë. Por emigracioni më i madh i të gjitha kohërave që ka njohur vendi ynë, ishte ai që nisi në vitin 1990 e në vazhdim…Në Perëndim ata u përballën me rrugët e panjohura që u serviri koha. Për të përballur vështirësit e jetës, për t’u integruar në një shoqëri të re, me norma krejt ndryshe nga vendii tyre,ishin dhe janë të detyruar të mësonin dhe të mësojnë gjuhën ,të njihnin dhe njohin traditën e vendit që i mirëpriti. Kush mëson gjuhë të huaja pasuron kulturën vetiake dhe siguron integrim më të shpejtë në shoqërinë ku jeton dhe punon. Mirëpo fëmijët që kanë lindur dhe do të lindin në emigracion, ka rrezik ta harrojnë gjuhën e të parëve,gjuhën shqipe. Kjo ndodh nga njëherë në vartësi të rrethanave të të vegjëlve. Ndoshta ky rreziknga njëra anë dhe nga ana tjetër, dashuria për vendlindjen dhe përgjegjësia morale apo qytetare për t’i treguar botës se edhe ky vend i vogël, Shqipëria ka historinë, zakonet dhe kulturën e vetë,u detyruan të krijojnë shoqata në emigracion. Duke qenë të organizuar, iu krijua mundësia që të kishin mediat e tyre. Me kohë hapën shkolla shqipe. Vlen t’i jemi mirënjohës Sejdulla Dajës që ka hapur një rrjet të gjërë shkollash shqipe në Suedi. Hapja e shkollës shqipe në Itali dhe së fundmi në Greqi. Duhet lavdëruar puna e çiftit Kozeta & Qemal Zylo, që kanë çelur në New York, Instituin e gjuhës shqipe që mban emrin e heroit tonë kombëtar “Gjergj Kastrioti Skënderbeu..” Tani, po ky çift dhe po në New York, çelën TV e parë shqiptar në SHBA.
Qysh para 600 vjetsh kanë mërguar arbreshët e Italisë dhe jo vetëm ruajnë zakonet, traditën, mësojnë historinë e të parëve , por janë për të pasur zili që po i japin rëndësi të madhe mësimit të gjuhës shqipe. Jo vetëm kaq, por po zgjerojnë lidhjet shpirtërore me tokën mëmë dhe duke qenë krenar për simbolet kombëtare shqiptare, i ruajnë ato si të shenjta. Vlen të përmend Shoqatën “Vatra Arbëreshe” në Piemonte me qendër Kieri (Torino).Arrijnë deri aty sa zhvillojnë konkursin e gjuhës letrare standarde shqipe. A nuk duhet marrë si shembull? Zhvillimi i kulturës dhe gjuhës shqipe në Piemonte, ku është bërë një punë e madhe nga drejtuesit e saj, si Presidenti Vincenzo Cucci; përgjegjësi i kulturës që merret direkt me gjuhën shqipe, Tommaso Campera, Prof –docent Italo Constante Fortino(pedagog i gjuhës shqipe në Universitet). I mora si shembuj këta zotërinjë për të treguar se ç’duhet të bëjnë shoqatat e formuara nga emigrantët e rinj.
Duke parë punën e madhe të këtyre shoqatave për njohjen e historisë, kulturës dhe traditës shqiptare nga të huajt, vlerësoj përpjekjet e tyre për minimizimin e problemeve sociale që vihen re në shoqërinë e sotme, për të cilat na dhemb të gjithëve.
Në mënyrë të veçantë, vlerësoj sensibilizimin e opinionit nga ana e tyre për dhunën në familje, ku më të denigruarit janë gratë dhe fëmijët. Theksoj se të gjitha këto përpjkeje nëse shkruhen apo nëpër tubime fliten në gjuhën e mëmës, atëherë me të vërtetë ruajnë identitetin e tyre kombëtar. Emigrantët shqiptarë duhet ta përdorin qëtë mos e harrojnë gjuhën shqipe. Duhet t’ua mësojnë fëmijëve të tyre! Do ta quaja si një detyrim kombëtar ndaj tokës qëilindi dhe familjeve që kanë lënë pas. Eshtë krenari kur në dhe të huaj ruani identitetin e të parëve tuaj ilirë! Nuk nënvleftësoj përdorimin e gjuhës së vendit ku jetoni, por shoqatat kanë si qëllim të ruajnë nga asimilimi gjuhën, kulturën shqipe dhe nga mohimi i të qenit shqiptar. Shumë fëmijë që kanë lindur jashtë e mohojnë origjinën duke thonë se janë italianë, amerikanë apo anglezë etje. Ndaj tubimet e shqiptarëve aty ku jetojnë, duhet të bëhen në gjuhën shqipe. Gjithashtu mediat qëdisponojnë, duhet t’i përmbahen gjuhës standarde shqipe.
Nëse duan që puna e tyre të njihet nga opinioni i huaj apo ai botëror, le të shkruajnë paralel me artikullin apo studimin nëgjuhën shqipe edhe në anglisht, apo italisht…Kjo gjë bën jo vetëm të mos e harroni, por ta ruani të patjetërsuar gjuhën e të parëve.
Duke pasur parasysh rrezikun e asimilimit të gjuhës dhe idenitetit tonë kombëtar, qysh në vitin 2003 kam dhënë një mesazh në kopertinën e romanit historiko-fantastik për fëmijë me titull “Amanti i Arbërisë”,të cilin po e jap:
“ I dashur lexues i vogël!
Këtë roman ia kushtoj nipit tim të shtrenjtë, Ivo Spatharit, që jeton në Itali, në dhjetëvjetorin e lindjes së tij.
Ty Ivo, Biankës së vogël dhe gjithë fëmijëve shqiptarë, që stuhia iu vërviti kushedi në ç’kënd të globit, po ju lë një amanet:
Kurrë mos harroni se jeni shqiptarë! Ndaj duajeni këtë vend! Mësojeni dhe duajeni gjuhën e bukur shqipe, se është gjuha e nënës! Mësoni mirë gjeografinë dhe historinë e vendit tuaj sepse vetëm kështu mbroni identitetin tuaj! Vetëm në këtë mënyrë do t’i tregoni botës se kjo është toka e të parëve tuaj dhe se ne jemi autoktonë në këto troje. Kurrë mos e mohoni dhe e harroni këtë vend, sa i bukur dhe i pasur, po aq i vuajtur dhe i varfër! Kini parasysh, se ky vend me emrin “Shqipëri” meriton shumë dhe duhet të ecë me të njëjtin ritëm si të gjithhë vendet e zhvilluara!”
Autorja që ju do shumë.
GJUHA E MËMËS ËSHTË I PARI ELEMENT IDENTITETI KOMBËTAR
Duke marrë shkas nga një koment te”Fjala e Lirë”, shkruar nga shqiptari i mirë, kritiku dhe analisti, z. Fatmir Terziu, i cili me të drejtë kërkon komente në lidhje me përdorimin e gjuhës shqipe në takimet e tyre, apo në media, po shkruaj mendimet e mia të cilat janë të pa tjetërsueshme.. Nuk ka gjë më të bukur, më interesante dhe më me vlerë kombëtare, se kur një individ apo një shoqatë brenda vendit dhe aq më tepër në Diaspor, jep mendime mbi problemet e shumta sociale që kanë prekur shoqërinë shqiptare. Përgëzoj shoqatën "Shpresa Programme", që punon dhe vepron në Angli për tematikat me interes për shoqërinë tonë. Shoqata të tilla, të krijuara nga shqiptarë në emigracion, ka në të katër anët e rruzullit. Përmes internetit, medias sé shkruar dhe vizive ka mjaft shoqata si: “Vatra”,“Bota e Gruas Shqiptare”që janë në ShBA; “Klubi “Drita “në Athinë; “Shpresa Programme” në Londër, me gazetat dhe revistat e tyre virtuale apo vizive, si “Fjala e Lirë”në Londër, drejtuar nga Fatmir Terziu dhe një grup intelektualësh. Në ShBA janë “Illyria” nën drejtimin e z.Dalip Greca,“Bota Sot”,”Bota e gruas shqiptare”, “Dielli”; Në Romë “Rrënjët”; në Greqi “Pelegrini” drejtuar nga Thanas Jani dhe sa e sa të tjera, të cilat bëjnë një punë të madhe për njohjen e çështjes shqiptare në botë.Tematika që ato prekin ka si qëllm integrimin e shqiptarëve që jetojnë në emigrim si dhe integrimin e gjithë shoqërisë shqiptare në tërësi. Pa një shoqëri të emancipuar në të gjitha segmentet e saj, pa një nivel të lartë kulturor dhe arsimor të të gjithë shoqërisë, as që mund të mendohet që kombi ynë të integrohet në botën e zhvilluar. Nëse synimet për një transformim cilësor, nuk janë obligim i gjithë shoqërisë shqiptare, ku përfshihet politika, administrata shtetërore ( e lartë, e mesme dhe ulët), arti dhe media, duke nisur me respektimin me fanatizëm të përdorimit të gjuhës standarte shqipe, pa huazime, ka rrezik të humabsim identitetin tonë kombëtar.
Të gjithë e dimë se gjuha është një nga tri elementet e shtyllës së kombit. Në shekuj fati i ka shpërndarë shqiptarët nëpër botë. Por emigracioni më i madh i të gjitha kohërave që ka njohur vendi ynë, ishte ai që nisi në vitin 1990 e në vazhdim…Në Perëndim ata u përballën me rrugët e panjohura që u serviri koha. Për të përballur vështirësit e jetës, për t’u integruar në një shoqëri të re, me norma krejt ndryshe nga vendii tyre,ishin dhe janë të detyruar të mësonin dhe të mësojnë gjuhën ,të njihnin dhe njohin traditën e vendit që i mirëpriti. Kush mëson gjuhë të huaja pasuron kulturën vetiake dhe siguron integrim më të shpejtë në shoqërinë ku jeton dhe punon. Mirëpo fëmijët që kanë lindur dhe do të lindin në emigracion, ka rrezik ta harrojnë gjuhën e të parëve,gjuhën shqipe. Kjo ndodh nga njëherë në vartësi të rrethanave të të vegjëlve. Ndoshta ky rreziknga njëra anë dhe nga ana tjetër, dashuria për vendlindjen dhe përgjegjësia morale apo qytetare për t’i treguar botës se edhe ky vend i vogël, Shqipëria ka historinë, zakonet dhe kulturën e vetë,u detyruan të krijojnë shoqata në emigracion. Duke qenë të organizuar, iu krijua mundësia që të kishin mediat e tyre. Me kohë hapën shkolla shqipe. Vlen t’i jemi mirënjohës Sejdulla Dajës që ka hapur një rrjet të gjërë shkollash shqipe në Suedi. Hapja e shkollës shqipe në Itali dhe së fundmi në Greqi. Duhet lavdëruar puna e çiftit Kozeta & Qemal Zylo, që kanë çelur në New York, Instituin e gjuhës shqipe që mban emrin e heroit tonë kombëtar “Gjergj Kastrioti Skënderbeu..” Tani, po ky çift dhe po në New York, çelën TV e parë shqiptar në SHBA.
Qysh para 600 vjetsh kanë mërguar arbreshët e Italisë dhe jo vetëm ruajnë zakonet, traditën, mësojnë historinë e të parëve , por janë për të pasur zili që po i japin rëndësi të madhe mësimit të gjuhës shqipe. Jo vetëm kaq, por po zgjerojnë lidhjet shpirtërore me tokën mëmë dhe duke qenë krenar për simbolet kombëtare shqiptare, i ruajnë ato si të shenjta. Vlen të përmend Shoqatën “Vatra Arbëreshe” në Piemonte me qendër Kieri (Torino).Arrijnë deri aty sa zhvillojnë konkursin e gjuhës letrare standarde shqipe. A nuk duhet marrë si shembull? Zhvillimi i kulturës dhe gjuhës shqipe në Piemonte, ku është bërë një punë e madhe nga drejtuesit e saj, si Presidenti Vincenzo Cucci; përgjegjësi i kulturës që merret direkt me gjuhën shqipe, Tommaso Campera, Prof –docent Italo Constante Fortino(pedagog i gjuhës shqipe në Universitet). I mora si shembuj këta zotërinjë për të treguar se ç’duhet të bëjnë shoqatat e formuara nga emigrantët e rinj.
Duke parë punën e madhe të këtyre shoqatave për njohjen e historisë, kulturës dhe traditës shqiptare nga të huajt, vlerësoj përpjekjet e tyre për minimizimin e problemeve sociale që vihen re në shoqërinë e sotme, për të cilat na dhemb të gjithëve.
Në mënyrë të veçantë, vlerësoj sensibilizimin e opinionit nga ana e tyre për dhunën në familje, ku më të denigruarit janë gratë dhe fëmijët. Theksoj se të gjitha këto përpjkeje nëse shkruhen apo nëpër tubime fliten në gjuhën e mëmës, atëherë me të vërtetë ruajnë identitetin e tyre kombëtar. Emigrantët shqiptarë duhet ta përdorin qëtë mos e harrojnë gjuhën shqipe. Duhet t’ua mësojnë fëmijëve të tyre! Do ta quaja si një detyrim kombëtar ndaj tokës qëilindi dhe familjeve që kanë lënë pas. Eshtë krenari kur në dhe të huaj ruani identitetin e të parëve tuaj ilirë! Nuk nënvleftësoj përdorimin e gjuhës së vendit ku jetoni, por shoqatat kanë si qëllim të ruajnë nga asimilimi gjuhën, kulturën shqipe dhe nga mohimi i të qenit shqiptar. Shumë fëmijë që kanë lindur jashtë e mohojnë origjinën duke thonë se janë italianë, amerikanë apo anglezë etje. Ndaj tubimet e shqiptarëve aty ku jetojnë, duhet të bëhen në gjuhën shqipe. Gjithashtu mediat qëdisponojnë, duhet t’i përmbahen gjuhës standarde shqipe.
Nëse duan që puna e tyre të njihet nga opinioni i huaj apo ai botëror, le të shkruajnë paralel me artikullin apo studimin nëgjuhën shqipe edhe në anglisht, apo italisht…Kjo gjë bën jo vetëm të mos e harroni, por ta ruani të patjetërsuar gjuhën e të parëve.
Duke pasur parasysh rrezikun e asimilimit të gjuhës dhe idenitetit tonë kombëtar, qysh në vitin 2003 kam dhënë një mesazh në kopertinën e romanit historiko-fantastik për fëmijë me titull “Amanti i Arbërisë”,të cilin po e jap:
“ I dashur lexues i vogël!
Këtë roman ia kushtoj nipit tim të shtrenjtë, Ivo Spatharit, që jeton në Itali, në dhjetëvjetorin e lindjes së tij.
Ty Ivo, Biankës së vogël dhe gjithë fëmijëve shqiptarë, që stuhia iu vërviti kushedi në ç’kënd të globit, po ju lë një amanet:
Kurrë mos harroni se jeni shqiptarë! Ndaj duajeni këtë vend! Mësojeni dhe duajeni gjuhën e bukur shqipe, se është gjuha e nënës! Mësoni mirë gjeografinë dhe historinë e vendit tuaj sepse vetëm kështu mbroni identitetin tuaj! Vetëm në këtë mënyrë do t’i tregoni botës se kjo është toka e të parëve tuaj dhe se ne jemi autoktonë në këto troje. Kurrë mos e mohoni dhe e harroni këtë vend, sa i bukur dhe i pasur, po aq i vuajtur dhe i varfër! Kini parasysh, se ky vend me emrin “Shqipëri” meriton shumë dhe duhet të ecë me të njëjtin ritëm si të gjithhë vendet e zhvilluara!”
Autorja që ju do shumë.
Thursday, June 18, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-Vilhelme Vranari (Haxhiraj) Vleresohet me Cmimin Nacional
VILHELME VRANARI (HAXHIRAJ) VLERESOHET NE POEZI ME CMIMIN NACIONAL
"GJERGJ KASTRIOTI SKENDERBEU" NE ITALI
Shoqata "Vatra Arbëreshe" në datën 18 prill, ora 17, në qytetin e Kierit ( provinca Torino), në Itali zhvilloi takimin festiv për konkursin letrar të poezisë shqiptaro-Arbëreshe, i cili ishte edicioni i tetë (8). Ishte një takim i ngrohtë, festiv dhe shumë i veçantë që la te pjesëmarrësit shumë mbresa. Festa zgjati deri në orën 24. Në sallën e Bashkisë së Kierit ku u bënë ceremonia, ishte vendosur Portreti i Gjergj Kastriot Skënderbeut., shpata dhe përkrenarja e tij. Stema e Shoqatës "Vatra Arbëreshe", ku spikasin shkaba m falmurin kuq e zi. Në anën tjetër qëndronin flamuri Italian, i BE dhe Shqiptar. Ishin vërtet çaste prekëse, kur në një vend mik gjen simbolet e tua kombëtare.
Ceremonia e dhënies së çmimeve u zhvillua në sallën e Komunës së Kierit, një ndërtesë e mesjetës, ku spikaste arkitektura e kohës dhe mobilimi me orendi antike. Midis tyre ishte shkruajtur në arbërisht: "RROFSHIN GLUHAN, HORAT DHE KATUNDAT E ARBERESHEVET SA MALET!"
Aktivitetin festiv e nderonin me pjesëmarrjen e tyre personalitete politike dhe shtetërore italiane, përfaqësuesit e diplomacisë shqiptare në Itali, anëtarë të shoqatës "Vatra Arbëreshe", shqiptarë që kanë emigruar vitet e fundit aty, si dhe studentë shqiptarë. Ndodheshin arbëreshë, që jetonin në Romë si dhe përfaqësues të rrethit kulturor Lukano. Takimi ishte sa i bukur dhe me po aq vlera.
Në Komitetin e Nderit ishin të ftuar këto personalitete:
*Dr.Agostino Gay: Sindaco i qytetit të Chierit (Kierit)
*Dr.Roberto Plaçido:Zv/President i këshillit regional të Piemontes.
*Dr.Giuseppe Cerchio: zv.President i këshillit të provincës Torino.
*Valter Guliano: këshilltar për çmimet kulturore në Piemonte.
*Dott.ssa Anna Maria Morello: studiuese e pasurisë kulturore dhe gjuhësore të Regiones Piemonte.
*Onorevole.Gaetano Porcino: Deputet i Piemontes
*Dr.. Llesh Kola: Ambasador i Republikës së Shqipërisë në Itali.
*Dr. Spartak Topallaj: Consull gjeneral i Rep. Shqiptare në Milano.
*Dr. Gjon Coba: Konsull në Milano.
*Dr..Pietro Simonetti: Presdident i komisionit regional të Lucanos, për marrdhëniet me jashtë.
*Dr. Michele Moreti: President i Rrethit kulturor "G.Fortunato" Lucano-Torino.
*Dott.ssa.Paola A.Taraglio: Sekretare e Këshillit Regional të Piemontes për Emigracionin.
Përfaqësia diplomattike shqiptare përfaqësohej nga z. Gjon Çoba dhe gazetari i ATSH, Benko Gjata. Të ftuarit e tjerë diplomatikë nuk asistuan.
Fjalën e përshëndetjes mbi aktivitetin historik, gjuhësor, kulturor dhe vazhdimin e traditës shqiptare nga pakicat arbëreshe në Regionen e Piemontes, ku jetojnë mbi 10 000 familje të herëshme shqiptare, e mbajti prof. Vincenzo Cucci (Vinçenco Kuçi); president i shoqatës "Vatra Arbëreshe". Programi u prezantua nga gazetarja kulturore, Nicoletta Borgia.( arbëreshe nga Roma).
Përshëndeti shoqatën "Vatra Arbëreshe" Sindaco i qytetit të Kierit, Dr. Agostino Gay, i cili vlerësoi punën e madhe të pakicave kombëtare shqiptare, që për pesë shekuj ruajtën të gjallë gjuhën, traditën, kostumet dhe kërkesat e tyre të vazhdueshme për të fituar gjithë të drejtat si minoritet, u aprovuan nga Qeveria italiane më 2003. Kjo ishte një fitore për arbërshët, sepse u jep mundësinë atyre të këmbejnë vizita bashkëpunimi me vendin e të parëve, Shqipërinë, të njohin historinë, kulturën dhe gjuhën letrare shqiptare të sotme. Sindako vlerësoi punën e madhe të këshillit drejtues të shoqatës nën drejtimin e presidentit, z. Vinçenco Kuçi, të cilin e vlerësoi me një çmim të veçantë Këshilli i Piemontes.
Më pas Sekretari i konkursit letrar të poezisë, z. Massimo Rafti, i cili ka detyrën e zv/ Presidentit të shoqatës Vatra Arbëreshe, pasi pasqyroi punën disa mujore të Jurisë, çeli shpalljen e fituesve tè edicionit tè tetè (8) konkursi 2009.
Në juri merrnin pjesë:
*President i Jurisë: Prof. Italo Kostante Fortino,
Docent në gjuhë- letërsi shqipe në Universitetin e Napolit ( arbëresh)
*Visar Zhiti: shkrimtar dhe poet- atashe kulturor në Ambasadën shqiptare në Romë.
*Eduard Soppi: President i i shoqatës "Nënë Tereza" né Asti -Skulptor dhe restaurus i veprave të Artit.
*Annucuata Delli Santi: Eksperte gjuhësore në Regionen Basilikata.
*Tommaso Campera: Poet arbërsh, përgjegjës kulturor i shoqatës "Vatra Arbëreshe".
Presidenti i Jurisë Prof. Italo Kostante Fortino, me një shqipe të kulluar, foli gjatë mbi poezitë e paraqitura në konkurs në një numër të konsderueshëm. Theksoi arritjet që ka pasur gjuha arbërshe nga edicioni në edicion. U ndal tek Trilogjia e shkrimtares Vilhelme Vranari, ku gjithë sentenca e saj mblidhej në një poezi me titull Rrënjët. Nga poezitë fituese citoi vargjet më pikante.
Ai theksoi se mes një numri të konsiderueshëm konkurentësh Juria kishte nxjerrë 3 çmime nacionale letrare dhe një për gazetari . Cmimet mbanin emrin e heroit tonë kombëtar:"Gjergj Kastrioti Skënderbeu" Në poezi nga autorët shqiptarë, iu dha çmimi nazional shkrimtares shqiptare nga Vlora, Vilhelme Vranari (Haxhiraj). Dy çmimet i morën dy poet Arbëresh, një djalë dhe një vajzë e vogël. Poezitë fituese u lexuan nga vetë autorët edhe në shqip, apo arbërisht edhe në Italisht. Në gazetari dhe si veprimtare e shoqatës "Vatra Arbëreshe", e mori Valbona Jakova, emigrante shqiptare që jeton në Bresha.
Midis dhënies së çmimeve u krijuan ndërprerje për të dhënë koncert Kompania artistike "Centro Mediterraneo delle Arti"
Më pas deputti i Piemontes përshëndti aktivitetin, fituesit e çmimeve dhe vuri theksin në rëndësinë e bashkëpunimit të arbëreshëve me vendin e të parëve të tyre. Gjithashtu ai vuri në dukje rëndësinë e qëndresës së Gjergj Kastriot Skënderbeut, për të ndaluar islamizimin e Europës së krishtere. Aty u inagurua seksionii arbëreshve m origjinë Lukane në Piemonte, ku si koordinatore ishte Vatra Arbërshe e Kierit.
Mbi gjithë historinë shkurt, të Skënderbeut, referoi drejtori i spektaklit Ulderiko Pesce.
Pozia fituese e çmimit "Gjergj kastrioti Skënderbeu" i shkrimtares shqiptare nga Vlora, Vilhelme Vranari (Haxhiraj) Titullohet "Rrënjët"
*RRËNJËT LE RADICI
Rrënjët… Qui,
këtu i mbollën, piantammo le radici,
në këtë tokë të larë in questa terra
në gjak. lavata di sangue…
Degët… I ramosclli…
nëpër botë janë shpërndarë si sono sparpagliati nel mondo.
Syri… Nell’occhio…
lot pikoi, una lacrima spunto’,
kur dritën e së vërtetës ai pa… quando la luce della verita’ l’avisto’.
Gjuhën e mëmës… la lingua materna…
ëmbël shqiptuan, si pronunciava dolcemente,
atje, ku rrënjët hodhën shtat. li…dove le radici si sono messe.
Horizontet e përflakura Gustarano gli orizzonti fiammeggianti
shijuan… li, dove l’agnellino correndo il segue
aty, balenando…
ku blegërin qengji manar Cercando per il mondo,
Nëpër botë kërkuan, non hanno visto niente di loro radici.
askund nuk i panë, Ma ritornando, le hanno trovato,
u kthyen e i gjetën le radici…
rrënjët… li’, dove aveviano laschiate…!
aty, ku i lan
Përshëndeti gjithashtu Konsulli Shqiptar në Milano, Gjon Coba, i cili falënderoi organizatorët e çmimit në poezi dhe Jurinë për vlerësimin e autores shqiptare ,Vilhelme Vranari, apo gazetares Valbona Jakova me banim në Itali. Konsulli vlerësoi bashkëpunimin midis vendeve tona, si shumë frytdhënës në ndikimin e kulturave dhe në gjithë fushat e jetës. Takimin e përshëndetën zv/presidenti i Këshillit Regional të Piemontes, Dr. Roberto Plaçido dhe Dr. Giuseppe Cerchio, zv/president i këshillit të Torinos; Dr. Pietro Simonetti: President i punëve të jashtëme të regiones së Lukanos.
Më pas u shtrua një kokteil. Ndërsa në orën 21 në sallën e koncerteve u dha spektakli "La sposa di Scanderbeg", "Gruaja e Skënderbeut". U larguam nga Kieri në mesnatë me përshtypjet më ë mira, për ata njerëz që kishn lindur për breza me radhë në Itali dhe flisnin shqip. Kërkonin të kujtonin luftën e të parëve të tyre. Arbëreshët e Piemontes janë pjesë e pashkëputur e historisë dhe kulturës sonë kombëtare.
"GJERGJ KASTRIOTI SKENDERBEU" NE ITALI
Shoqata "Vatra Arbëreshe" në datën 18 prill, ora 17, në qytetin e Kierit ( provinca Torino), në Itali zhvilloi takimin festiv për konkursin letrar të poezisë shqiptaro-Arbëreshe, i cili ishte edicioni i tetë (8). Ishte një takim i ngrohtë, festiv dhe shumë i veçantë që la te pjesëmarrësit shumë mbresa. Festa zgjati deri në orën 24. Në sallën e Bashkisë së Kierit ku u bënë ceremonia, ishte vendosur Portreti i Gjergj Kastriot Skënderbeut., shpata dhe përkrenarja e tij. Stema e Shoqatës "Vatra Arbëreshe", ku spikasin shkaba m falmurin kuq e zi. Në anën tjetër qëndronin flamuri Italian, i BE dhe Shqiptar. Ishin vërtet çaste prekëse, kur në një vend mik gjen simbolet e tua kombëtare.
Ceremonia e dhënies së çmimeve u zhvillua në sallën e Komunës së Kierit, një ndërtesë e mesjetës, ku spikaste arkitektura e kohës dhe mobilimi me orendi antike. Midis tyre ishte shkruajtur në arbërisht: "RROFSHIN GLUHAN, HORAT DHE KATUNDAT E ARBERESHEVET SA MALET!"
Aktivitetin festiv e nderonin me pjesëmarrjen e tyre personalitete politike dhe shtetërore italiane, përfaqësuesit e diplomacisë shqiptare në Itali, anëtarë të shoqatës "Vatra Arbëreshe", shqiptarë që kanë emigruar vitet e fundit aty, si dhe studentë shqiptarë. Ndodheshin arbëreshë, që jetonin në Romë si dhe përfaqësues të rrethit kulturor Lukano. Takimi ishte sa i bukur dhe me po aq vlera.
Në Komitetin e Nderit ishin të ftuar këto personalitete:
*Dr.Agostino Gay: Sindaco i qytetit të Chierit (Kierit)
*Dr.Roberto Plaçido:Zv/President i këshillit regional të Piemontes.
*Dr.Giuseppe Cerchio: zv.President i këshillit të provincës Torino.
*Valter Guliano: këshilltar për çmimet kulturore në Piemonte.
*Dott.ssa Anna Maria Morello: studiuese e pasurisë kulturore dhe gjuhësore të Regiones Piemonte.
*Onorevole.Gaetano Porcino: Deputet i Piemontes
*Dr.. Llesh Kola: Ambasador i Republikës së Shqipërisë në Itali.
*Dr. Spartak Topallaj: Consull gjeneral i Rep. Shqiptare në Milano.
*Dr. Gjon Coba: Konsull në Milano.
*Dr..Pietro Simonetti: Presdident i komisionit regional të Lucanos, për marrdhëniet me jashtë.
*Dr. Michele Moreti: President i Rrethit kulturor "G.Fortunato" Lucano-Torino.
*Dott.ssa.Paola A.Taraglio: Sekretare e Këshillit Regional të Piemontes për Emigracionin.
Përfaqësia diplomattike shqiptare përfaqësohej nga z. Gjon Çoba dhe gazetari i ATSH, Benko Gjata. Të ftuarit e tjerë diplomatikë nuk asistuan.
Fjalën e përshëndetjes mbi aktivitetin historik, gjuhësor, kulturor dhe vazhdimin e traditës shqiptare nga pakicat arbëreshe në Regionen e Piemontes, ku jetojnë mbi 10 000 familje të herëshme shqiptare, e mbajti prof. Vincenzo Cucci (Vinçenco Kuçi); president i shoqatës "Vatra Arbëreshe". Programi u prezantua nga gazetarja kulturore, Nicoletta Borgia.( arbëreshe nga Roma).
Përshëndeti shoqatën "Vatra Arbëreshe" Sindaco i qytetit të Kierit, Dr. Agostino Gay, i cili vlerësoi punën e madhe të pakicave kombëtare shqiptare, që për pesë shekuj ruajtën të gjallë gjuhën, traditën, kostumet dhe kërkesat e tyre të vazhdueshme për të fituar gjithë të drejtat si minoritet, u aprovuan nga Qeveria italiane më 2003. Kjo ishte një fitore për arbërshët, sepse u jep mundësinë atyre të këmbejnë vizita bashkëpunimi me vendin e të parëve, Shqipërinë, të njohin historinë, kulturën dhe gjuhën letrare shqiptare të sotme. Sindako vlerësoi punën e madhe të këshillit drejtues të shoqatës nën drejtimin e presidentit, z. Vinçenco Kuçi, të cilin e vlerësoi me një çmim të veçantë Këshilli i Piemontes.
Më pas Sekretari i konkursit letrar të poezisë, z. Massimo Rafti, i cili ka detyrën e zv/ Presidentit të shoqatës Vatra Arbëreshe, pasi pasqyroi punën disa mujore të Jurisë, çeli shpalljen e fituesve tè edicionit tè tetè (8) konkursi 2009.
Në juri merrnin pjesë:
*President i Jurisë: Prof. Italo Kostante Fortino,
Docent në gjuhë- letërsi shqipe në Universitetin e Napolit ( arbëresh)
*Visar Zhiti: shkrimtar dhe poet- atashe kulturor në Ambasadën shqiptare në Romë.
*Eduard Soppi: President i i shoqatës "Nënë Tereza" né Asti -Skulptor dhe restaurus i veprave të Artit.
*Annucuata Delli Santi: Eksperte gjuhësore në Regionen Basilikata.
*Tommaso Campera: Poet arbërsh, përgjegjës kulturor i shoqatës "Vatra Arbëreshe".
Presidenti i Jurisë Prof. Italo Kostante Fortino, me një shqipe të kulluar, foli gjatë mbi poezitë e paraqitura në konkurs në një numër të konsderueshëm. Theksoi arritjet që ka pasur gjuha arbërshe nga edicioni në edicion. U ndal tek Trilogjia e shkrimtares Vilhelme Vranari, ku gjithë sentenca e saj mblidhej në një poezi me titull Rrënjët. Nga poezitë fituese citoi vargjet më pikante.
Ai theksoi se mes një numri të konsiderueshëm konkurentësh Juria kishte nxjerrë 3 çmime nacionale letrare dhe një për gazetari . Cmimet mbanin emrin e heroit tonë kombëtar:"Gjergj Kastrioti Skënderbeu" Në poezi nga autorët shqiptarë, iu dha çmimi nazional shkrimtares shqiptare nga Vlora, Vilhelme Vranari (Haxhiraj). Dy çmimet i morën dy poet Arbëresh, një djalë dhe një vajzë e vogël. Poezitë fituese u lexuan nga vetë autorët edhe në shqip, apo arbërisht edhe në Italisht. Në gazetari dhe si veprimtare e shoqatës "Vatra Arbëreshe", e mori Valbona Jakova, emigrante shqiptare që jeton në Bresha.
Midis dhënies së çmimeve u krijuan ndërprerje për të dhënë koncert Kompania artistike "Centro Mediterraneo delle Arti"
Më pas deputti i Piemontes përshëndti aktivitetin, fituesit e çmimeve dhe vuri theksin në rëndësinë e bashkëpunimit të arbëreshëve me vendin e të parëve të tyre. Gjithashtu ai vuri në dukje rëndësinë e qëndresës së Gjergj Kastriot Skënderbeut, për të ndaluar islamizimin e Europës së krishtere. Aty u inagurua seksionii arbëreshve m origjinë Lukane në Piemonte, ku si koordinatore ishte Vatra Arbërshe e Kierit.
Mbi gjithë historinë shkurt, të Skënderbeut, referoi drejtori i spektaklit Ulderiko Pesce.
Pozia fituese e çmimit "Gjergj kastrioti Skënderbeu" i shkrimtares shqiptare nga Vlora, Vilhelme Vranari (Haxhiraj) Titullohet "Rrënjët"
*RRËNJËT LE RADICI
Rrënjët… Qui,
këtu i mbollën, piantammo le radici,
në këtë tokë të larë in questa terra
në gjak. lavata di sangue…
Degët… I ramosclli…
nëpër botë janë shpërndarë si sono sparpagliati nel mondo.
Syri… Nell’occhio…
lot pikoi, una lacrima spunto’,
kur dritën e së vërtetës ai pa… quando la luce della verita’ l’avisto’.
Gjuhën e mëmës… la lingua materna…
ëmbël shqiptuan, si pronunciava dolcemente,
atje, ku rrënjët hodhën shtat. li…dove le radici si sono messe.
Horizontet e përflakura Gustarano gli orizzonti fiammeggianti
shijuan… li, dove l’agnellino correndo il segue
aty, balenando…
ku blegërin qengji manar Cercando per il mondo,
Nëpër botë kërkuan, non hanno visto niente di loro radici.
askund nuk i panë, Ma ritornando, le hanno trovato,
u kthyen e i gjetën le radici…
rrënjët… li’, dove aveviano laschiate…!
aty, ku i lan
Përshëndeti gjithashtu Konsulli Shqiptar në Milano, Gjon Coba, i cili falënderoi organizatorët e çmimit në poezi dhe Jurinë për vlerësimin e autores shqiptare ,Vilhelme Vranari, apo gazetares Valbona Jakova me banim në Itali. Konsulli vlerësoi bashkëpunimin midis vendeve tona, si shumë frytdhënës në ndikimin e kulturave dhe në gjithë fushat e jetës. Takimin e përshëndetën zv/presidenti i Këshillit Regional të Piemontes, Dr. Roberto Plaçido dhe Dr. Giuseppe Cerchio, zv/president i këshillit të Torinos; Dr. Pietro Simonetti: President i punëve të jashtëme të regiones së Lukanos.
Më pas u shtrua një kokteil. Ndërsa në orën 21 në sallën e koncerteve u dha spektakli "La sposa di Scanderbeg", "Gruaja e Skënderbeut". U larguam nga Kieri në mesnatë me përshtypjet më ë mira, për ata njerëz që kishn lindur për breza me radhë në Itali dhe flisnin shqip. Kërkonin të kujtonin luftën e të parëve të tyre. Arbëreshët e Piemontes janë pjesë e pashkëputur e historisë dhe kulturës sonë kombëtare.
Tuesday, April 28, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-MIMOZA DAJCI-pershkrim
Në ndihmë të moshës së tretë
Nga Mimoza Dajçi New YorkQendra e Menaxhimit dhe Kujdesit Gjithëpërfshirës (Comprehensive Care Management ose CCM) si koncept ka ardhur nga On Lok, një program i komunitetit kinez të San Franciskos. Prindërit dhe gjyshërit e komunitetit ishin bërë problem sepse fëmijët e tyre ishin në punë dhe nuk kujdeseshin dot për ta gjatë gjithë ditës. Kështu komuniteti mblodhi para, krijoi programin ON LOK dhe mori në punë një mjek dhe disa ndihmëse të cilët kujdeseshin për të moshuarit në një qendër te caktuar gjatë ditës dhe në darkë i çonin në shtëpi. Suksesi i këtij modeli ishte kaq i madh saqë qeveria federale e adoptoi për komunitete të tjera. Përfitimi ishte i gjithanshëm, sepse të moshuarit ishin në gjendje të vazhdonin jetesën nëpër shtëpitë e tyre, familjarët nuk detyroheshin më të humbnin punën ose të linin pas dore jetën e vet për t'u kujdesur për ta, dhe qeveria kursente paratë, pasi qëndrimi në azil kushtonte mesatarisht $5,000-$8,000 në muaj, ndërsa programi kushtonte shumë më pak.
Forma më e zhvilluar ishte programi i PACE të cilin e adoptoi CCM-ja. Sot CCM ka 15 qendra shpërndarë në 5 lagjet e New York-ut si edhe në Westchester, Nassau and Suffolk. Këto qendra kanë mesatarisht nga 100-150 anëtarë secila, si edhe mjekët, infermieret, punonjësit socialë, terapistët, ndihmëset dhe shoferët që kujdesen për ta. Programi është i paguar plotësisht nga Medicaid dhe Medicare. Çdo anëtari i caktohet një mjek, infermiere, ndihmëse, punonjës social dhe terapist për nevojat kryesore. Nëse del nevoja për mjekë specialistë si kardiologë, ortopedë, neurologë etj, CCM ka një rrjet të gjerë specialistësh me përvojë. Gjithashtu ka në dispozicion transport për takimet mjekësore, si edhe mjete mjekësore që i duhen p.sh. bastun, karrige me rrota, syze, proteza etj.
Një pjesë tjetër e programit është CCM Select, e cila i lejon anëtarët e vet të mbajnë mjekët që kanë, por u ofron atyre kujdes shëndetësor ekstra si p.sh. infermieren që i viziton çdo muaj, ndihmësen në shtëpi, transportin, terapinë etj. E mira e këtyre programeve është që jo vetëm përmirësojnë jetën e anëtarit por edhe lehtësojnë barrën e familjarëve dhe i bëjnë ata të ndihen më të qetë.
Rregullat e pranimit:
1. Duhet të kesh ose të plotësosh kushtet për Medicaid.
2. Duhet të jetosh brenda zonës së shërbimit (NY metro, Nassau, Suffolk and Westchester County)
3. Duhet të kesh sëmundje kronike dhe nevojë për kujdes të vazhdueshëm shëndetësor (p.sh. diabet, reumatizëm, tension të lartë etj)
4. Mosha e pranimit është 55 vjeç e sipër për PACE dhe 18 e sipër për Select.
Në stafin e kësaj qendre tani për tani janë 2 punonjëse shqiptare, Blerta Alikaj si Përfaqësuese e Programit Mjekësor e Administrativ për tërë New York-un, dhe Esma Jaubelli, koordinatore e pacientëve shqiptarë në Bronx. Po ashtu pjesë e saj është bashkëpunimi me mjeken shqiptare, Dr. Evia Nano, e cila u shërben anëtarëve të programit në Bronx.
Së shpejti, planifikohet që Dr. Nano të fillojë të shohë edhe anëtarët në Ridgewood, Queens. Qendra në Seneca, Ridgewood, do të ketë një koordinatore shqiptare gjithashtu, në mënyrë që të mos mungojë kujdesi në gjuhën amtare. Interesimi dhe kujdesi i personelit shqiptar pranë kësaj qendre është shumë i veçantë e për tu admiruar jo vetëm për pacientët shqiptarë por edhe të huaj. Përveç drejtuesve te lartë të CCM-së, me konsideratë të lartë për Dr. Evia Nanon, Blerta Alikaj dhe Esma Jaubellin, flasin edhe vetë pacientët shqiptarë, të cilët kanë gjetur tek ato respektin, shërbimin e kujdesin e duhur shëndetësor e social.
Aktualisht, CCM ka 22 anëtarë shqiptarë shpërndarë në Bronx, Queens dhe Brooklyn.. Të gjithë janë tepër të kënaqur dhe mezi presin të vizitojnë qendrat dhe të takojnë miqtë që kanë bërë aty.
Gjithsej, CCM kujdeset për përafërsisht 3500 veta në vit shpërndarë në tërë New York-un.
Ngritja e këtyre qëndrave për kujdesin e përgjithshëm shëndetësor për moshat e treta dhe moshat e reja me probleme shëndetësore janë kurdoherë një shëmbull i mirë që duhet marrë në konsideratë e duhet aplikuar sa më parë si në Shqipëri, Kosovë e më gjerë. Prandaj i del për detyrë të gjitha organizatave jo qeveritare qofshin në Amerikë, Shqipëri, Kosovë e në trojet e tjera shqiptare që të merren me menaxhimin e shëndetit mjekësor duke u mbështetur në eksperiencën amerikane aq më tepër që janë vetë disa bashkëkombase shqiptare të Amerikës që kanë fituar përvojën e duhur në këtë drejtim.
Gjatë bisedës me përfaqësuesen e këtij programi Znj. Blerta Alikaj mësuam se ajo ishte e gatshme të kontribonte për ngritjen e këtyre qendrave mjekësore kudo e në çdo kohë që ato mund të hapeshin. “Sigurisht që nuk është e lehtë – thotë ajo - por dëshira për të punuar, e për të bërë diçka të mirë për vendin e popullin, do të japë sadiksfacionet e veta në të ardhmen”. E më pas ajo shtoi “Sigurisht që edhe unë jam e gatshme të jap ndihmesën time dhe njohuritë e fituara për t’i vënë në dispozicion të vendit tim, ku u linda, u rrita ashtu edhe për Kosovën tashme të Pavarur e që do të kem gjithmonë një mall të pashuar”
Nga Mimoza Dajçi New YorkQendra e Menaxhimit dhe Kujdesit Gjithëpërfshirës (Comprehensive Care Management ose CCM) si koncept ka ardhur nga On Lok, një program i komunitetit kinez të San Franciskos. Prindërit dhe gjyshërit e komunitetit ishin bërë problem sepse fëmijët e tyre ishin në punë dhe nuk kujdeseshin dot për ta gjatë gjithë ditës. Kështu komuniteti mblodhi para, krijoi programin ON LOK dhe mori në punë një mjek dhe disa ndihmëse të cilët kujdeseshin për të moshuarit në një qendër te caktuar gjatë ditës dhe në darkë i çonin në shtëpi. Suksesi i këtij modeli ishte kaq i madh saqë qeveria federale e adoptoi për komunitete të tjera. Përfitimi ishte i gjithanshëm, sepse të moshuarit ishin në gjendje të vazhdonin jetesën nëpër shtëpitë e tyre, familjarët nuk detyroheshin më të humbnin punën ose të linin pas dore jetën e vet për t'u kujdesur për ta, dhe qeveria kursente paratë, pasi qëndrimi në azil kushtonte mesatarisht $5,000-$8,000 në muaj, ndërsa programi kushtonte shumë më pak.
Forma më e zhvilluar ishte programi i PACE të cilin e adoptoi CCM-ja. Sot CCM ka 15 qendra shpërndarë në 5 lagjet e New York-ut si edhe në Westchester, Nassau and Suffolk. Këto qendra kanë mesatarisht nga 100-150 anëtarë secila, si edhe mjekët, infermieret, punonjësit socialë, terapistët, ndihmëset dhe shoferët që kujdesen për ta. Programi është i paguar plotësisht nga Medicaid dhe Medicare. Çdo anëtari i caktohet një mjek, infermiere, ndihmëse, punonjës social dhe terapist për nevojat kryesore. Nëse del nevoja për mjekë specialistë si kardiologë, ortopedë, neurologë etj, CCM ka një rrjet të gjerë specialistësh me përvojë. Gjithashtu ka në dispozicion transport për takimet mjekësore, si edhe mjete mjekësore që i duhen p.sh. bastun, karrige me rrota, syze, proteza etj.
Një pjesë tjetër e programit është CCM Select, e cila i lejon anëtarët e vet të mbajnë mjekët që kanë, por u ofron atyre kujdes shëndetësor ekstra si p.sh. infermieren që i viziton çdo muaj, ndihmësen në shtëpi, transportin, terapinë etj. E mira e këtyre programeve është që jo vetëm përmirësojnë jetën e anëtarit por edhe lehtësojnë barrën e familjarëve dhe i bëjnë ata të ndihen më të qetë.
Rregullat e pranimit:
1. Duhet të kesh ose të plotësosh kushtet për Medicaid.
2. Duhet të jetosh brenda zonës së shërbimit (NY metro, Nassau, Suffolk and Westchester County)
3. Duhet të kesh sëmundje kronike dhe nevojë për kujdes të vazhdueshëm shëndetësor (p.sh. diabet, reumatizëm, tension të lartë etj)
4. Mosha e pranimit është 55 vjeç e sipër për PACE dhe 18 e sipër për Select.
Në stafin e kësaj qendre tani për tani janë 2 punonjëse shqiptare, Blerta Alikaj si Përfaqësuese e Programit Mjekësor e Administrativ për tërë New York-un, dhe Esma Jaubelli, koordinatore e pacientëve shqiptarë në Bronx. Po ashtu pjesë e saj është bashkëpunimi me mjeken shqiptare, Dr. Evia Nano, e cila u shërben anëtarëve të programit në Bronx.
Së shpejti, planifikohet që Dr. Nano të fillojë të shohë edhe anëtarët në Ridgewood, Queens. Qendra në Seneca, Ridgewood, do të ketë një koordinatore shqiptare gjithashtu, në mënyrë që të mos mungojë kujdesi në gjuhën amtare. Interesimi dhe kujdesi i personelit shqiptar pranë kësaj qendre është shumë i veçantë e për tu admiruar jo vetëm për pacientët shqiptarë por edhe të huaj. Përveç drejtuesve te lartë të CCM-së, me konsideratë të lartë për Dr. Evia Nanon, Blerta Alikaj dhe Esma Jaubellin, flasin edhe vetë pacientët shqiptarë, të cilët kanë gjetur tek ato respektin, shërbimin e kujdesin e duhur shëndetësor e social.
Aktualisht, CCM ka 22 anëtarë shqiptarë shpërndarë në Bronx, Queens dhe Brooklyn.. Të gjithë janë tepër të kënaqur dhe mezi presin të vizitojnë qendrat dhe të takojnë miqtë që kanë bërë aty.
Gjithsej, CCM kujdeset për përafërsisht 3500 veta në vit shpërndarë në tërë New York-un.
Ngritja e këtyre qëndrave për kujdesin e përgjithshëm shëndetësor për moshat e treta dhe moshat e reja me probleme shëndetësore janë kurdoherë një shëmbull i mirë që duhet marrë në konsideratë e duhet aplikuar sa më parë si në Shqipëri, Kosovë e më gjerë. Prandaj i del për detyrë të gjitha organizatave jo qeveritare qofshin në Amerikë, Shqipëri, Kosovë e në trojet e tjera shqiptare që të merren me menaxhimin e shëndetit mjekësor duke u mbështetur në eksperiencën amerikane aq më tepër që janë vetë disa bashkëkombase shqiptare të Amerikës që kanë fituar përvojën e duhur në këtë drejtim.
Gjatë bisedës me përfaqësuesen e këtij programi Znj. Blerta Alikaj mësuam se ajo ishte e gatshme të kontribonte për ngritjen e këtyre qendrave mjekësore kudo e në çdo kohë që ato mund të hapeshin. “Sigurisht që nuk është e lehtë – thotë ajo - por dëshira për të punuar, e për të bërë diçka të mirë për vendin e popullin, do të japë sadiksfacionet e veta në të ardhmen”. E më pas ajo shtoi “Sigurisht që edhe unë jam e gatshme të jap ndihmesën time dhe njohuritë e fituara për t’i vënë në dispozicion të vendit tim, ku u linda, u rrita ashtu edhe për Kosovën tashme të Pavarur e që do të kem gjithmonë një mall të pashuar”
Saturday, March 28, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-Sara May -Poezi
Sara May ka lindur ne vitin 1962 ne Mitrovice te Kosoves. Shkollen fillore dhe te mesme e ka kryer ne vendlindje.Ka mbaruar studimet ne fakultetin filologjik ne Prishtine.Poezit e para i ka botuar qe kur ishte ne shkollen fillore .Eshte bashkeautore me tre poete te tjere nga Mitrovica dhe ne antologjine 'Dege me sytha" me krijues nga Kosova >jeton ne Georgia.
Nores
-----------
(sime Bije)
U rrite shpejt...
Duart e ghyshit s'ti mbeshtollen
te gjitha ag-mbremjet
Vec katermuajshe s'mban mend...
E tash me duhet te titregoi duart e tij
Me duhet te t'I japsyte
Ne kater pale sy.
Kujdesin tim e dyfishoi
Per te te afruar besueshem
nje dashuri qe nuk u shua
dhe mallin e mbetur pezull
pritjeve te gjata.!
Hije
--------
E rende!
Ece ,ndalesh,mendohesh!
(a mendohesh?)
Ti ze hapa,zmadhonkoka
Ngre kala frikerash!
I kalon malet, fushat,hijesisht
Detra,fushar..
Te medhenje jane
E ti prap I kalon.!
Ke cak, ke shtepu,
Vend a ke ???
Mundohem te te prek
Te ta ze hapin,
Si ti mua!?
Prinderve
---------------
E pyeta veten per ju
E pyeta engjejt e shpreses
E mall I heshtur mu kethye
I shurdher,pa fjale pergjigjen tuaj.
"Dilni nga shetpia"
u degjua nej ze
"sa me shpejt" ikni
Rrudhat e palkut veshtie e kane
Te leshojne token
Me hapat e ngjitur neper kembe
Frymarje e arratisur
Ne udhetim ece..
Mos o shkja,mos me debo
Nga e verteta.....
C'faj te kane 80 dhimbjet e mija
E 65 vija te perkryera...
Qe, jane me te forta, ne rrjeshtat
E amaneteve, qe qarkullojne damareve
Te Lisit
Mos me prej ne fyt
Vrame mu ketu, si njeriu vitet
Ne vendimin e natyres qe vulos
hijen time ne qiell.
E lehte eshte dashuria e vdekjes
Me ndjenjat e kethyera nga dielli
Rend nuk ngopen
Bushtra...
Ujq,nuk dini se shprishja e hijeve
Ne piktura mbetet iluzion
E shekullit te hutuar!!!
Nores
-----------
(sime Bije)
U rrite shpejt...
Duart e ghyshit s'ti mbeshtollen
te gjitha ag-mbremjet
Vec katermuajshe s'mban mend...
E tash me duhet te titregoi duart e tij
Me duhet te t'I japsyte
Ne kater pale sy.
Kujdesin tim e dyfishoi
Per te te afruar besueshem
nje dashuri qe nuk u shua
dhe mallin e mbetur pezull
pritjeve te gjata.!
Hije
--------
E rende!
Ece ,ndalesh,mendohesh!
(a mendohesh?)
Ti ze hapa,zmadhonkoka
Ngre kala frikerash!
I kalon malet, fushat,hijesisht
Detra,fushar..
Te medhenje jane
E ti prap I kalon.!
Ke cak, ke shtepu,
Vend a ke ???
Mundohem te te prek
Te ta ze hapin,
Si ti mua!?
Prinderve
---------------
E pyeta veten per ju
E pyeta engjejt e shpreses
E mall I heshtur mu kethye
I shurdher,pa fjale pergjigjen tuaj.
"Dilni nga shetpia"
u degjua nej ze
"sa me shpejt" ikni
Rrudhat e palkut veshtie e kane
Te leshojne token
Me hapat e ngjitur neper kembe
Frymarje e arratisur
Ne udhetim ece..
Mos o shkja,mos me debo
Nga e verteta.....
C'faj te kane 80 dhimbjet e mija
E 65 vija te perkryera...
Qe, jane me te forta, ne rrjeshtat
E amaneteve, qe qarkullojne damareve
Te Lisit
Mos me prej ne fyt
Vrame mu ketu, si njeriu vitet
Ne vendimin e natyres qe vulos
hijen time ne qiell.
E lehte eshte dashuria e vdekjes
Me ndjenjat e kethyera nga dielli
Rend nuk ngopen
Bushtra...
Ujq,nuk dini se shprishja e hijeve
Ne piktura mbetet iluzion
E shekullit te hutuar!!!
Monday, March 16, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-Vilhelme Haxhiraj -esse dhe poezi
Mohimi fizik i fisnikève, qè u vranè, u burgosèn, u internuan, iu mohuan profesionin e tyre tè nderuar, sepse ishin arsimuar brenda dhe jashtè shtetit nè shkolla dhe universitet mè nè zè, kanè lènè aq vragè nè shpirtrat e tyre sa duhen breza qè ata tè rigjenerohen.
*Ju nuk e dini se ç'do tè thotè tè tè vrasin djalin pa asnjè shkak vetèm se ishte familje fisnike. Vdekja me plumb èshtè e èmbèl. Por djalin 18 vjeç ta marrè mushka zvarrè dhe nènès nè shtèpi t'i shkojè vetèm njèra kèmbè.. Mè pas copat nga Vlora deri nè Kaninè, t'i mbledhin nè çarçaf, me pishètarè, si mish pèr janì, nuk besoj se kètè plagè tè Sigurimit tè Shtatit, mund ta harrojnè shpejt as bashkèfshatarèt dhe jo mè familja e tij.
*Drejtèsi e quan, kur tè burgosin pèr agjitacion dhe propagandè vetèms e nuk pranon tè pishè dollinè pèr mustaqet e Stalinit?
* Nuk di si ta emèrtojè burgosjen dhe dènimin me burgim tè pèrjetshèm vetèm se nuk je nè gjendje tè paguash taksat e jashtèzakonshme.
* Si do ta quaje dènimin nè kope si bagètia, 70 burra lidhur kèmbè e duar me zinxhirè dhe nè qafè u kishin varur njè parrullè:"Kriminelèt nè litar!"dhe pas shpine njè pasmata:"Kèshtu do ta pèsojnè armiqtè e klasès"
*Ju nuk e imagjinoni dot tè tè zhvasin pa shpèrblim mundin dhe djersèn e qindra viteve dhe tè tè lènè fukara me gisht nè gojè, sa nuk ke me çfarè i mbledh fèmijèt.
*Ju nuk e merrni me mend se urrejtja e komunizmit ka arritur deri aty, sa kanè vrarè barbarisht kafshèn qè s'ka gojè. A mund tè theret njè pelè e bardhè, tè cilèn pèr bukurinè, shpejtèsinè dhe besnikèrinè ndaj tè zotit e thèrrisnin zonjè? A mund t'i shtypèsh kokèn njè qeni tè bardhè si bora vetèm pse e kishin sjallè nga Austria?
*Si do ta quaje kur tè sekuestrojnè edhe shtèpinè dhe tè nxjerrin nè rrugène madhe. Pastaj "bamirsit e komunizmit tè huajtur nga sllavèt", ta gjejnè strehèn, nè njè barakè internuar nè kèneta.
*Askush nuk mund ta kuptojè sa vragè lè tek fèmija, tè cilit i pèlqen libri, kur sheh se i rrèmbejnè bibliotekèn qindravjeçare dhe i hedhin librat nè kamion si plehèra dhe jo si mbartès tè kulturès njerèzore.
*Cili nga ata qè nuk e njohin vuajtjen, urinè,mund t'i dhembset njè nènè qè gjithè ditèn i bie bretku nè ullinjtè e saj, tè sekuestruar, dhe nè darkè i mbledh fèmijèt me lakra pa vaj?
*E di se trastat nè supet e grave e nènave, ishin mè tè rènda se prangat nè duart dhe kèmbèt e burrave dhe djemève, tè burgosur politikè?
*Nuk tè kanè thènè ndonjèherè, ti nuk ke tè drejtè tè diplomohesh se i pèrket bjè bote tjetèr, botès sè mohimit tè vlerave dhe vuajtjes çnjerèzore.
* A tè kanè thènè ndonjèherè se kur tè kanè ngelur vetèr 3 lèndè pèr tè shlyer, tè thonè ti nuk ke tè drejtè tè diplomohesh? Dhe pas kèsaj e gjen veten me gjithè familjen nè internim.
*Kush mund ta besojè se njè nènè e dy fèmijève, me sakrifivca, duke gjetur dritare tè rènies sè luftès sè klasave, arsimohet me tè gjitha dhjeta, dhe kur Dekanata e propozon pèr punè, si profesioniste e zonja, kryetari i Kom. Ekzekutiv e pyeti: A e bènè dot ti luftèn e klasave? Dhe kujt asaj qè e kishte hequr mbi supe, luftèn mè tè egèr tè klasave qè ka njohur mbarènjerèzimi. Sè fundi "i madhi" pèrgjigjet:" Pushtetin tonè komunist, me interesat e tua e ndajnè njè hendek i thellè. Ne u pèrkasim dy botève, ndaj pèr ty s'ka vend nè kètè shoqèri.
*A e di se po tè mos kishte njerèz tè mirè nè Diktaturè, njè vajze tè vogèl shumè tè talentuar, nuk do t'ia jepnin tè drejtèn pèr studime nè Institutin e lartè tè Arteve, madje as nè shkollèn emmesme muzikore? Fakti tregojè se ajo fitoi vendin e parè mè 1985 midis 800 konkuruesve. Kjo fal njeriut tè mirè. Sa tè tjerève u shkoi talenti dèm?!
*Ke provuar ndonjèherè kur komunistèt festojnè themelimin e "nènès parti", fèmijèt tè t'i nxjerrin nga shtèpia nè shi, nè tè ftohtè, kur tè kanè rènè brinjèt nè ndèrtimin e pallatit, vetèm pèr njè dhomè e kuzhinè pasi banon 2 muaj, vetèm se ti nuk ke tè drejtè tè jetosh nè pallat.
*Ti nuk e di se ç'èshtè vrasja morale. Eshtè njè dhunè psiko-fizike qè tè rrènon gradualisht. Eshtè nè vdekje e ngadaltè.
*Ti nuk e njeh mbijetesèn. Ajo èshtè virtyt i fisnikèrisè. Nukdhurohet, as blihet me para dhe as me kulturè, Fisnikèria trashègohet nè gene brez pas brezi. Kèta tè persekutuar, tè mbijetuar, si duket ruajnè nè gjak, genet e ilirève tè pastèr ( jo ata tè pèrzier qè kanè nxjerrè raca bastarde),sespe ilirèt e kulluar u mbijeuan shekujve.
*Ne mbijetuam pèr t'u treguar komunistève, shkakètarève tè vuajtjeve tè pashèmbullta, se ne jemi nè gjendje ta sfidojmè kohèn.
Ajo shtresè e kulluar, di tè falè, por nuk harron.. Kurse ka 18 vjet, ne kurrè nuk na kèrkoi ndjesè politika e majtè. Sepse kur nuk njohin pendimin, nuk dinè as tè falin. Fjalèt e tua, te poezia, janè mèshirè. Mèshira èshtè pèr tè dobtin, jo pèr atè qè pèrleshet me stuhinè.
Poetèt, shkrimtarèt, janè hyjnitè qè shenjtèrojnè shpirtèrat njerèzor , ndaj misioni ynè, jo vetèm si krijues, por si femra, èshtè siellim paqen e shpirtit, harmoni, tolerancè dhe mirèkuptim. Unè do tè tè dhuroja dashuri, sepse jam kundèr mèllefev dhe urjetjes tè cilat tè çojnè nè hakmarrje. Hakmarrja èshtè pronè e shèirtrave tè vegjèl me botè tè vogèl.
Gjithsesi tè pèrshèndes me poezinè : "Mos Harro!"
MOS HARRO!...
Kurrë mos harro!
Ne të gjithë kemi një vatan,
lindëm nga e njëjta baltë!
Si unë edhe ti, për herë të parë
shqiptuam fjalët: “Nënë dhe babë”.
A e mban mend?
Sa herë kujtonim të parët tanë,
të habitur njeri-tjetrit i thamë:
“Qënkemi një fis e një farë,
pa u njohur desh u vramë?!...”
Kujtohu!
Jo ne! Kurrë ne!
Koha bastarde na ka ndarë,
për të kënaqur të pangopurit lakmiqarë.
Lodër e kujt jemi bërë vallë?
Më urren sikur të kam vrarë,
Më sheh vëngër e tërë inat,
sikur kërkon të marrësh hak.
Bota mizore, bota e përdalë,
me ne a nuk është ngopur vallë?!
Mos harro!
Nëna nuk i do fëmijët të ndarë!
Prej drobitjes zemra i pikon gjak.
Mos harro të më buzëqeshësh pak!
Zgjatma dorën që të ecim bashkë!
Kjo poezi èshtè sinteza e njèrit nga 3 romanet e trilogjisè sime "Vèshtroni Meduzèn", e cila èshtè vlerèsuar si vepra emèe arrirè e viteve tè demokracisè, (nga kritika dhe analistèt) dhe u vlerèsua me çmimin "Petro Marko", nga socialistèt, por jo pèr mèshirè...
Ju pèrshèndes , Vilhelme
E-mail haxhirajvilhelme@yahoo.com
*Ju nuk e dini se ç'do tè thotè tè tè vrasin djalin pa asnjè shkak vetèm se ishte familje fisnike. Vdekja me plumb èshtè e èmbèl. Por djalin 18 vjeç ta marrè mushka zvarrè dhe nènès nè shtèpi t'i shkojè vetèm njèra kèmbè.. Mè pas copat nga Vlora deri nè Kaninè, t'i mbledhin nè çarçaf, me pishètarè, si mish pèr janì, nuk besoj se kètè plagè tè Sigurimit tè Shtatit, mund ta harrojnè shpejt as bashkèfshatarèt dhe jo mè familja e tij.
*Drejtèsi e quan, kur tè burgosin pèr agjitacion dhe propagandè vetèms e nuk pranon tè pishè dollinè pèr mustaqet e Stalinit?
* Nuk di si ta emèrtojè burgosjen dhe dènimin me burgim tè pèrjetshèm vetèm se nuk je nè gjendje tè paguash taksat e jashtèzakonshme.
* Si do ta quaje dènimin nè kope si bagètia, 70 burra lidhur kèmbè e duar me zinxhirè dhe nè qafè u kishin varur njè parrullè:"Kriminelèt nè litar!"dhe pas shpine njè pasmata:"Kèshtu do ta pèsojnè armiqtè e klasès"
*Ju nuk e imagjinoni dot tè tè zhvasin pa shpèrblim mundin dhe djersèn e qindra viteve dhe tè tè lènè fukara me gisht nè gojè, sa nuk ke me çfarè i mbledh fèmijèt.
*Ju nuk e merrni me mend se urrejtja e komunizmit ka arritur deri aty, sa kanè vrarè barbarisht kafshèn qè s'ka gojè. A mund tè theret njè pelè e bardhè, tè cilèn pèr bukurinè, shpejtèsinè dhe besnikèrinè ndaj tè zotit e thèrrisnin zonjè? A mund t'i shtypèsh kokèn njè qeni tè bardhè si bora vetèm pse e kishin sjallè nga Austria?
*Si do ta quaje kur tè sekuestrojnè edhe shtèpinè dhe tè nxjerrin nè rrugène madhe. Pastaj "bamirsit e komunizmit tè huajtur nga sllavèt", ta gjejnè strehèn, nè njè barakè internuar nè kèneta.
*Askush nuk mund ta kuptojè sa vragè lè tek fèmija, tè cilit i pèlqen libri, kur sheh se i rrèmbejnè bibliotekèn qindravjeçare dhe i hedhin librat nè kamion si plehèra dhe jo si mbartès tè kulturès njerèzore.
*Cili nga ata qè nuk e njohin vuajtjen, urinè,mund t'i dhembset njè nènè qè gjithè ditèn i bie bretku nè ullinjtè e saj, tè sekuestruar, dhe nè darkè i mbledh fèmijèt me lakra pa vaj?
*E di se trastat nè supet e grave e nènave, ishin mè tè rènda se prangat nè duart dhe kèmbèt e burrave dhe djemève, tè burgosur politikè?
*Nuk tè kanè thènè ndonjèherè, ti nuk ke tè drejtè tè diplomohesh se i pèrket bjè bote tjetèr, botès sè mohimit tè vlerave dhe vuajtjes çnjerèzore.
* A tè kanè thènè ndonjèherè se kur tè kanè ngelur vetèr 3 lèndè pèr tè shlyer, tè thonè ti nuk ke tè drejtè tè diplomohesh? Dhe pas kèsaj e gjen veten me gjithè familjen nè internim.
*Kush mund ta besojè se njè nènè e dy fèmijève, me sakrifivca, duke gjetur dritare tè rènies sè luftès sè klasave, arsimohet me tè gjitha dhjeta, dhe kur Dekanata e propozon pèr punè, si profesioniste e zonja, kryetari i Kom. Ekzekutiv e pyeti: A e bènè dot ti luftèn e klasave? Dhe kujt asaj qè e kishte hequr mbi supe, luftèn mè tè egèr tè klasave qè ka njohur mbarènjerèzimi. Sè fundi "i madhi" pèrgjigjet:" Pushtetin tonè komunist, me interesat e tua e ndajnè njè hendek i thellè. Ne u pèrkasim dy botève, ndaj pèr ty s'ka vend nè kètè shoqèri.
*A e di se po tè mos kishte njerèz tè mirè nè Diktaturè, njè vajze tè vogèl shumè tè talentuar, nuk do t'ia jepnin tè drejtèn pèr studime nè Institutin e lartè tè Arteve, madje as nè shkollèn emmesme muzikore? Fakti tregojè se ajo fitoi vendin e parè mè 1985 midis 800 konkuruesve. Kjo fal njeriut tè mirè. Sa tè tjerève u shkoi talenti dèm?!
*Ke provuar ndonjèherè kur komunistèt festojnè themelimin e "nènès parti", fèmijèt tè t'i nxjerrin nga shtèpia nè shi, nè tè ftohtè, kur tè kanè rènè brinjèt nè ndèrtimin e pallatit, vetèm pèr njè dhomè e kuzhinè pasi banon 2 muaj, vetèm se ti nuk ke tè drejtè tè jetosh nè pallat.
*Ti nuk e di se ç'èshtè vrasja morale. Eshtè njè dhunè psiko-fizike qè tè rrènon gradualisht. Eshtè nè vdekje e ngadaltè.
*Ti nuk e njeh mbijetesèn. Ajo èshtè virtyt i fisnikèrisè. Nukdhurohet, as blihet me para dhe as me kulturè, Fisnikèria trashègohet nè gene brez pas brezi. Kèta tè persekutuar, tè mbijetuar, si duket ruajnè nè gjak, genet e ilirève tè pastèr ( jo ata tè pèrzier qè kanè nxjerrè raca bastarde),sespe ilirèt e kulluar u mbijeuan shekujve.
*Ne mbijetuam pèr t'u treguar komunistève, shkakètarève tè vuajtjeve tè pashèmbullta, se ne jemi nè gjendje ta sfidojmè kohèn.
Ajo shtresè e kulluar, di tè falè, por nuk harron.. Kurse ka 18 vjet, ne kurrè nuk na kèrkoi ndjesè politika e majtè. Sepse kur nuk njohin pendimin, nuk dinè as tè falin. Fjalèt e tua, te poezia, janè mèshirè. Mèshira èshtè pèr tè dobtin, jo pèr atè qè pèrleshet me stuhinè.
Poetèt, shkrimtarèt, janè hyjnitè qè shenjtèrojnè shpirtèrat njerèzor , ndaj misioni ynè, jo vetèm si krijues, por si femra, èshtè siellim paqen e shpirtit, harmoni, tolerancè dhe mirèkuptim. Unè do tè tè dhuroja dashuri, sepse jam kundèr mèllefev dhe urjetjes tè cilat tè çojnè nè hakmarrje. Hakmarrja èshtè pronè e shèirtrave tè vegjèl me botè tè vogèl.
Gjithsesi tè pèrshèndes me poezinè : "Mos Harro!"
MOS HARRO!...
Kurrë mos harro!
Ne të gjithë kemi një vatan,
lindëm nga e njëjta baltë!
Si unë edhe ti, për herë të parë
shqiptuam fjalët: “Nënë dhe babë”.
A e mban mend?
Sa herë kujtonim të parët tanë,
të habitur njeri-tjetrit i thamë:
“Qënkemi një fis e një farë,
pa u njohur desh u vramë?!...”
Kujtohu!
Jo ne! Kurrë ne!
Koha bastarde na ka ndarë,
për të kënaqur të pangopurit lakmiqarë.
Lodër e kujt jemi bërë vallë?
Më urren sikur të kam vrarë,
Më sheh vëngër e tërë inat,
sikur kërkon të marrësh hak.
Bota mizore, bota e përdalë,
me ne a nuk është ngopur vallë?!
Mos harro!
Nëna nuk i do fëmijët të ndarë!
Prej drobitjes zemra i pikon gjak.
Mos harro të më buzëqeshësh pak!
Zgjatma dorën që të ecim bashkë!
Kjo poezi èshtè sinteza e njèrit nga 3 romanet e trilogjisè sime "Vèshtroni Meduzèn", e cila èshtè vlerèsuar si vepra emèe arrirè e viteve tè demokracisè, (nga kritika dhe analistèt) dhe u vlerèsua me çmimin "Petro Marko", nga socialistèt, por jo pèr mèshirè...
Ju pèrshèndes , Vilhelme
E-mail haxhirajvilhelme@yahoo.com
Friday, February 27, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-MERITA TOCILA-Video-Kolazh
Nga Merita Tocila.....
nje kolazh me sfilata dhe piktura....
disa nga realizimet e para permbledhur ne kete album...
http://www.youtube.com/watch?v=SivFQHWQ658
Shikim te kendshem!
nje kolazh me sfilata dhe piktura....
disa nga realizimet e para permbledhur ne kete album...
http://www.youtube.com/watch?v=SivFQHWQ658
Shikim te kendshem!
Saturday, February 21, 2009
Bota e Gruas Shqiptare-VILHELME HAXHIRAJ VRANARI--Publicistike-
Vilhelme Vranari
FILOZOFI SHQIPTAR ME PËRMASA BOTËRORE, PROF. DR. ISUF LUZAJ
Në 95 vjetorin e lindjes (21/2/1913 -2 /12/ 2000)
* Si e njoha veprën e Prof. Dr. Isuf Luzit
Ishte dhjetëditëshi i dytë i nëntorit 2000. Përshkoja Sheshin e Flamurit Vlorë. Mes librave në lulishten e Vlorës, më kapi syri emrin “Isuf Luzaj”. Ishte libri i tij “Gloria e çmendjes”, të cilin e bleva dhe e shfletova qysh aty, në rrugë. Në çdo fjalë e rresht para syve të mi krijohej portreti i tij i madhërishëm…E drithëruar e mbylla dhe mes vagëllimit të lotëve belbëzova:“Më fal, profesor, më fal që s’ të njoha dot më parë!” Vendosa t’i shkruaja. Për fat të keq isha vonuar. Në fund të nëntorit kthehesha nga Tirana dhe përmes radios mësova se Prof. Dr. Luzi ishte ndarë nga jeta. Diçka e brishtë, e dëlirë një dëshirë e parealizuar u thye brenda qënies sime. Kjo më bëri t’i kushtoja disa rreshta, të cilat i lexova në ceremoninë mortore që u bë në Kaninë më 2 /12/ 2000. Kalaja e lashtë e Kaninës, priti eshtrat e birit të saj, të një atdhetari të zhuritur prej mallit. Të rënda hapat e kortezhit pa fund. Njerëz të pikëlluar, kokat ulur, të heshtur si kurrë, mbanin mbi supe trupin e pajetë të Isuf Luzit, mësuesit, profesorit, doktorit, linguistit, filozofit, studjuesit, nacionalistit, birit, dhe vëllait që kurrë s’reshti së menduari vendlindjen e tij të dashur. Oh sa dhembje, sa lotë dhe ankime mbartëte me vete ai arkivol. Sillte nga larg trishtimin e mërgimtarit, që u dënua dhe e kishte të ndaluar kthimin në atdhe. Sa domethënëse dhe po aq tronditëse janë fjalët e tij: “Mirëmëngjes trishtim, Natën e mirë trishtim, Mirëseerdhe vdekje: Pa trishtim!” Dhe i vdekuri ngazëllehet prej gëzimit të shfrenuar, sepse kufoma e tij do prehet dhe do nxjerrë mall në tokën mëmë…Një mall i grumbulluar në 56 vjet…A do ta tresë dheu vallë?! Nuk ka krim më të madh se sa të të mohojnë tokën që të lindi, të rriti e të mëkoi me vlagun e saj të ngrohtë. Ky ishte trupi i Prof. Dok. Isuf Luzit të cilin brezat do ta kujtojnë me nderim dhe mirënjohje. Shpesh herë më kishte folur babai për këtë intelektual të mirëfilltë. Nuk di përse, por thellë në shpirt ruaja një veneracion për të. Tani që njoh pak nga krijimatria e tij, them se intuita ime s’paska gabuar.
*Cili ishte Prof. Dr. Isuf Luzaj?
Eshtë nder dhe kënaqësi për mua që të analizojë jetën dhe veprën letraro- shkencore të këtij intelektuali me përmasa ndërkombëtare, i cili pasurinë shpirtërore e intelektuale e vuri në shërbim të lirisë, demokracisë së atdheut, si ambassador i paemëruar i Shqipërisë. Kjo figurë e ndritur letrare dhe filozofike, ishte dhuratë e Kaninës dhe u shfaq si një diell në qiellin e vendit, duke i dhënë shtysë qytetërimit botëror.I frymëzuar nga Rilindasit tanë, ai e çoi më tej veprën e tyre. Shpesh herë, si një shqiptar i madh, citonte Abdyl Frashërin: “Sa jemi shqiptarë, jemi gjithë një farë, kemi gjithë një besë, s’kemi kurrë të ndarë!”
Të shkruash për Isuf Luzin dhe të nxjerrësh në pah vlerat e tij, duhet studiuar gjatë dhe të merret në analizë vepra e këtij kolosi që përmblidhet së paku në 120 volume. Gjithsesi unë mora guximin për të evidentuar pak jetën dhe veprën e tij.
Për njerëzit e mëdhenjë si Prof. Dr. Isuf Luzi që është kolos në filozofi-letërsi (si në prozë dhe poezi) dhe në historiografi, s’duhet lënë në harresë edhe atdhetarizmi i tij. Pavarësisht nga kapaciteti i secilit, njerëzit duhet të shkruajnë për këtë figurë, sepse diçka do t’u transmetohet brezave.
I. Luzi gjithë jetës ka pasur parimin:” pavarësisht se cila qeveri drejton, shtetasit apo qytetarët duhet të respektojnë dhe zbatojnë ligjet, dhe jo ta shohin bardhë e zi, siç ndodh rëndomë sot…”Prej këtij mesazhi mëson cilido.
-Në vitin 1997 I. Luzi dërgon një letër të hapur gazetës “Koha jonë” dhe “Kombi”, ku u bënë apel shqiptarëvwe:”Bëni kujdes me pushtetarët e sotëm, se nuk do të mjaftojnë litarët për të varur komunistët…”- kjo ishte thirrja e një anti komunisti. Qëndrimin e tij ndaj komunizmit do ta shohim se si ai është përplasur gjatë viteve 1941- 1944 e në mënyrë të veçantë me Enver Hoxhën. Kishte një arsye madhore, sepse e shikonte vendin në prag të një vëlla -vrasjeje, në prag të një lufte civile. Këto mesazhe që jepte ishin pasojë e dijeve të tij mbi historinë, përvojën kombëtare dhe historiografinë Europiane apo botërore.
*Arsimimi i Isuf Luzaj
I. Luzi lindi në Kaninë n më 21-2-1913. Shkollën fillore e kreu në shkollën e parë shqipe “28 Nëntori” Vlorë me rezultate të shkëlqyera. Kreu në 5 vite gjimnazin e shtetit në Shkodër, i cili ishte 6 vjet.
Më vitin 1931 nis satudimet në liceun “Louis Le Grand” në Francë sepse nuk i njihej diploma e normales.
Më 1933 u diplomua në letërsi dhe mori licensën për mësimdhënie.
Më 1935 çertifikohet Master Edukimi në filozofi
Më 1937 laurohet me Doktoratë në Filozofi në Universitetin e Sorbonës.
Më 1938 çertifikohet Doktor në Letërsi spanjole dhe frënge, po në Sorbonë. Duke qënë në kontakt me rrethet intelektuale të Parisit , djepin e kulturës botërore, përvetësoi greqishten, latinishten, persishten, e si rrjedhojë lexoi sociologët botërorë, duke e bërë më kërkues ndaj vetes.
*Kontributi dhe vlerësimi i I. Luzit
Prof. Letërsie frënge në Buenos Aires (Argjentinë)
-Dekoruar me Medalje Ari nga parlamenti i Argjentinës.
-Në vitin 1954 u dekorua si: “Luchator por la Paz” ose “Luftëtar për paqe”
-Më 1956 u dekorua me medaljern “Paqe”
-Viti 1964 hap epokë të re , vendi i demokracisë, Amerika i uron Mirseardhjen.
-Në vitin 1984 merr medaljen “Profesor i Amerikës” nga vetë Presidenti Regan.
-Profesor i Filozofisë në Universitetin e New Hampshire.
-Profesor i letërsisë spanjolle e frënge dhe Estetikës në Departamentin e gjuhëve moderne në Universitetet: Bert (Barat), Leik Forest, (Lake Forest) dhe Ilions (Illinois) të Sh. B.A.-Profesor i letërsisë franceze në Universitetin Jozef në Indiana.
- I është dhënë çmimi “Akademik i Shquar për Përgatitje të Përkryer i Harwardit dhe Bibliografinë” nga presidenti
-Profesor i Merituar me çertifikatën e përmasave botërore nga presidenti Klinton më 1996.
-Së fundi Shef i Katedrës sé Filozofisë në Universitetin në Iliona.
Gjatë jetës sé tij shkroi 122 vepra letrare, në historio-grafi dhe sidomos në Filozofi. Njihet si njëri prej 11 filozofëve më të mëdhenjë të shek XX-të.
VEPRA TË BOTUARA TEK NE
-Rrëfime - poezi- 1937
-Gloria e çmendjes
-Lumenjtë zbresin të kuq.
-Ekzistenca dhe boshësia
-Rindërtimi i fuqive shpirtërore
-Lamtumira e yjeve
-Përtej së mirës dhe së ligës
-Sëmundja e shekullit tonë
-Topografi labçe
Veç këtyre janë plot 120 dorëshkrime, në letërsi dhe filozofi që vit pas viti do të shohin dritën e botimit. Cili është mendimtari dhe filozofi shqiptar, që mbi 100 vepra ia kushtoi çështjes kombëtare? Ishte Isuf Luzi që jetoi në emigrim dhe eshtrat i prehen në Kaninë.
Isufi deri në grahmën e fundit të shpirtit të tij, luftoi për origjinën thrako-ilire pasardhës të pellazgëve e në kërkim të tokës amtare, deri te guri i sinorit ku shqiptohet ëmbël gjuha shqipe e Fishtës (Homerit shqiptar)
Pas vdekjes së Skënderbeut, Shqipëria u bë tymnaja osmane e cila sa vinte e shtohej. Në këto kushte pasardhësit e princit Gjergj Arianiti lundronin me shpresë drejt Venedikut. Freskia përcillte pikëllimin e tyre lëshuar mes dallgëve, dëshpërim që briza detare e përplaste në muret e kalasë së lashtë, duke mbajtur gjallë kujtimet e shekujve. Kohëtkalonin, të lara në gjak të kulluar ilir sepse rinia kërkonte të bukurën, Lirinë. Jehona e shpalljes së Pavarësisë më 1912, u përzie me gëzimin e familjes Luzaj, për pinjollin që lindi, i cili do të njehësohej me shekullin e ri, i cili u bë brenda truallit atëror i pandashëm pej tij, kurse sot obelisk i kohëve të reja. Gjatë dhe pas studimeve në Francë, Isuf Luzi duke njohur iluminizmin Francez, veprën e Volterit të madh, të Eskilit, Sofokliut, Sokratit, më pas Frojdin, Niçen e deri tek më të rinjtë si Hegeli apo Sartri u plotësua si personalitet i pajisur me një kulturë të gjërë. Kjo i dha mundësinë të marrë titullin Profesor dhe Doktor në letërsi dhe filozofi. Me një kulturë të tillë dyertë e perëndimit të ëndërruar nga shqiptarët këtë gjysmë shekulli që shkoi, për të ishin të hapura. Përvoja e shteteve demokratike dhe ajo jetësore bëri që veprën e tij ta vërë në shërbim të lirisë sé Shqipërisë. Ishte një zë që e thërriste, por që ia kishin mohuar t’i përgjigjej.
Me diplomën e dy doktoratave në xhep, zotëruesi i 8 gjuhëve të huaja, që nga latinisht, greqisht, persisht deri në ato që njohin brezat sot, ai nisi rrugën e një pelegrini. Ky poliglot me karakter nacionalist kombëtar, me përmasa botërore, tejet i etur për të kërkuar lavdinë e vendit të tij, nisi një maratonë që nga Tregtare e Vlorës, Normale e Elbasanit, Liceu i Korçës e më pas Spanjë, Argjentinë dhe në disa shtete të Sh.B.A, pjesmarrës në shumë dhjetëra simpoziume në të katër anët e globit, bëri të njohur çështjen shqiptare në botë. Autoriteti i tij prej filozofi dhe gjuhëtari, veprat e shumta, kumtesat në katedra të ndryshme të botës, duke përjashtuar Shqipërinë, e cila ishte mollë e ndaluar për të, gjeografia e gjërë kulturore që zotëronte, si dhe lufta e pandërprerë kundër komunizmit, tërhoqi vëmëndjen e perëndimorëve deri në sferat më të larta të shteteve të zhvilluara.
Prof.Dr. Luzi në veprat e tij kërkon të spjegojë, se dëmet që u sjell popujve komunizmi, nuk janë vetëm krimet, terrori, genocidi, verbimi nga deklratat ateiste, tradhëtia ndaj historisë së imponuar nga të huajt, por shkatërrimi që sjell komunizmi, është demoralizimi,degjenerimi, pluhurizmi dhe çoroditja në tru dhe në nerva të individit dhe gjithë shoqërisë, duke sjellë një seri brezash me vlera morale të vdekura. Ai donte të thoshte se komunizmi nuk është filozofi, por ideologji anti- natyrale, kundër ligjeve të natyrës, e destinuar të falimentojë sepse mbartet prej imagjinatës së sëmurë .Sipas tij, komunizmi ngelet vetëm një fushatë politike për kohën që u konceptua, që u shkrua dhe u përhap në popuj të prapambetur anakronik për qytetërimin perëndimor dhe teknologjinë moderne.
Idetë dhe mendimet e avancuara dhe bashkëkohore të Prof.Dr. Isuf Luzit gjetën shprehje dhe zbatim vetëm në vendin e Demokracisë në SHBA, ku u rendit midis 7 filozofëve më të mëdhenj të shek. XX. Nderim dhe mirënjohje për birin e Kaninës, krenarinë e kombit dhe të githë botës sé kulturuar, Prof. Dr. IsuF Luza
FILOZOFI SHQIPTAR ME PËRMASA BOTËRORE, PROF. DR. ISUF LUZAJ
Në 95 vjetorin e lindjes (21/2/1913 -2 /12/ 2000)
* Si e njoha veprën e Prof. Dr. Isuf Luzit
Ishte dhjetëditëshi i dytë i nëntorit 2000. Përshkoja Sheshin e Flamurit Vlorë. Mes librave në lulishten e Vlorës, më kapi syri emrin “Isuf Luzaj”. Ishte libri i tij “Gloria e çmendjes”, të cilin e bleva dhe e shfletova qysh aty, në rrugë. Në çdo fjalë e rresht para syve të mi krijohej portreti i tij i madhërishëm…E drithëruar e mbylla dhe mes vagëllimit të lotëve belbëzova:“Më fal, profesor, më fal që s’ të njoha dot më parë!” Vendosa t’i shkruaja. Për fat të keq isha vonuar. Në fund të nëntorit kthehesha nga Tirana dhe përmes radios mësova se Prof. Dr. Luzi ishte ndarë nga jeta. Diçka e brishtë, e dëlirë një dëshirë e parealizuar u thye brenda qënies sime. Kjo më bëri t’i kushtoja disa rreshta, të cilat i lexova në ceremoninë mortore që u bë në Kaninë më 2 /12/ 2000. Kalaja e lashtë e Kaninës, priti eshtrat e birit të saj, të një atdhetari të zhuritur prej mallit. Të rënda hapat e kortezhit pa fund. Njerëz të pikëlluar, kokat ulur, të heshtur si kurrë, mbanin mbi supe trupin e pajetë të Isuf Luzit, mësuesit, profesorit, doktorit, linguistit, filozofit, studjuesit, nacionalistit, birit, dhe vëllait që kurrë s’reshti së menduari vendlindjen e tij të dashur. Oh sa dhembje, sa lotë dhe ankime mbartëte me vete ai arkivol. Sillte nga larg trishtimin e mërgimtarit, që u dënua dhe e kishte të ndaluar kthimin në atdhe. Sa domethënëse dhe po aq tronditëse janë fjalët e tij: “Mirëmëngjes trishtim, Natën e mirë trishtim, Mirëseerdhe vdekje: Pa trishtim!” Dhe i vdekuri ngazëllehet prej gëzimit të shfrenuar, sepse kufoma e tij do prehet dhe do nxjerrë mall në tokën mëmë…Një mall i grumbulluar në 56 vjet…A do ta tresë dheu vallë?! Nuk ka krim më të madh se sa të të mohojnë tokën që të lindi, të rriti e të mëkoi me vlagun e saj të ngrohtë. Ky ishte trupi i Prof. Dok. Isuf Luzit të cilin brezat do ta kujtojnë me nderim dhe mirënjohje. Shpesh herë më kishte folur babai për këtë intelektual të mirëfilltë. Nuk di përse, por thellë në shpirt ruaja një veneracion për të. Tani që njoh pak nga krijimatria e tij, them se intuita ime s’paska gabuar.
*Cili ishte Prof. Dr. Isuf Luzaj?
Eshtë nder dhe kënaqësi për mua që të analizojë jetën dhe veprën letraro- shkencore të këtij intelektuali me përmasa ndërkombëtare, i cili pasurinë shpirtërore e intelektuale e vuri në shërbim të lirisë, demokracisë së atdheut, si ambassador i paemëruar i Shqipërisë. Kjo figurë e ndritur letrare dhe filozofike, ishte dhuratë e Kaninës dhe u shfaq si një diell në qiellin e vendit, duke i dhënë shtysë qytetërimit botëror.I frymëzuar nga Rilindasit tanë, ai e çoi më tej veprën e tyre. Shpesh herë, si një shqiptar i madh, citonte Abdyl Frashërin: “Sa jemi shqiptarë, jemi gjithë një farë, kemi gjithë një besë, s’kemi kurrë të ndarë!”
Të shkruash për Isuf Luzin dhe të nxjerrësh në pah vlerat e tij, duhet studiuar gjatë dhe të merret në analizë vepra e këtij kolosi që përmblidhet së paku në 120 volume. Gjithsesi unë mora guximin për të evidentuar pak jetën dhe veprën e tij.
Për njerëzit e mëdhenjë si Prof. Dr. Isuf Luzi që është kolos në filozofi-letërsi (si në prozë dhe poezi) dhe në historiografi, s’duhet lënë në harresë edhe atdhetarizmi i tij. Pavarësisht nga kapaciteti i secilit, njerëzit duhet të shkruajnë për këtë figurë, sepse diçka do t’u transmetohet brezave.
I. Luzi gjithë jetës ka pasur parimin:” pavarësisht se cila qeveri drejton, shtetasit apo qytetarët duhet të respektojnë dhe zbatojnë ligjet, dhe jo ta shohin bardhë e zi, siç ndodh rëndomë sot…”Prej këtij mesazhi mëson cilido.
-Në vitin 1997 I. Luzi dërgon një letër të hapur gazetës “Koha jonë” dhe “Kombi”, ku u bënë apel shqiptarëvwe:”Bëni kujdes me pushtetarët e sotëm, se nuk do të mjaftojnë litarët për të varur komunistët…”- kjo ishte thirrja e një anti komunisti. Qëndrimin e tij ndaj komunizmit do ta shohim se si ai është përplasur gjatë viteve 1941- 1944 e në mënyrë të veçantë me Enver Hoxhën. Kishte një arsye madhore, sepse e shikonte vendin në prag të një vëlla -vrasjeje, në prag të një lufte civile. Këto mesazhe që jepte ishin pasojë e dijeve të tij mbi historinë, përvojën kombëtare dhe historiografinë Europiane apo botërore.
*Arsimimi i Isuf Luzaj
I. Luzi lindi në Kaninë n më 21-2-1913. Shkollën fillore e kreu në shkollën e parë shqipe “28 Nëntori” Vlorë me rezultate të shkëlqyera. Kreu në 5 vite gjimnazin e shtetit në Shkodër, i cili ishte 6 vjet.
Më vitin 1931 nis satudimet në liceun “Louis Le Grand” në Francë sepse nuk i njihej diploma e normales.
Më 1933 u diplomua në letërsi dhe mori licensën për mësimdhënie.
Më 1935 çertifikohet Master Edukimi në filozofi
Më 1937 laurohet me Doktoratë në Filozofi në Universitetin e Sorbonës.
Më 1938 çertifikohet Doktor në Letërsi spanjole dhe frënge, po në Sorbonë. Duke qënë në kontakt me rrethet intelektuale të Parisit , djepin e kulturës botërore, përvetësoi greqishten, latinishten, persishten, e si rrjedhojë lexoi sociologët botërorë, duke e bërë më kërkues ndaj vetes.
*Kontributi dhe vlerësimi i I. Luzit
Prof. Letërsie frënge në Buenos Aires (Argjentinë)
-Dekoruar me Medalje Ari nga parlamenti i Argjentinës.
-Në vitin 1954 u dekorua si: “Luchator por la Paz” ose “Luftëtar për paqe”
-Më 1956 u dekorua me medaljern “Paqe”
-Viti 1964 hap epokë të re , vendi i demokracisë, Amerika i uron Mirseardhjen.
-Në vitin 1984 merr medaljen “Profesor i Amerikës” nga vetë Presidenti Regan.
-Profesor i Filozofisë në Universitetin e New Hampshire.
-Profesor i letërsisë spanjolle e frënge dhe Estetikës në Departamentin e gjuhëve moderne në Universitetet: Bert (Barat), Leik Forest, (Lake Forest) dhe Ilions (Illinois) të Sh. B.A.-Profesor i letërsisë franceze në Universitetin Jozef në Indiana.
- I është dhënë çmimi “Akademik i Shquar për Përgatitje të Përkryer i Harwardit dhe Bibliografinë” nga presidenti
-Profesor i Merituar me çertifikatën e përmasave botërore nga presidenti Klinton më 1996.
-Së fundi Shef i Katedrës sé Filozofisë në Universitetin në Iliona.
Gjatë jetës sé tij shkroi 122 vepra letrare, në historio-grafi dhe sidomos në Filozofi. Njihet si njëri prej 11 filozofëve më të mëdhenjë të shek XX-të.
VEPRA TË BOTUARA TEK NE
-Rrëfime - poezi- 1937
-Gloria e çmendjes
-Lumenjtë zbresin të kuq.
-Ekzistenca dhe boshësia
-Rindërtimi i fuqive shpirtërore
-Lamtumira e yjeve
-Përtej së mirës dhe së ligës
-Sëmundja e shekullit tonë
-Topografi labçe
Veç këtyre janë plot 120 dorëshkrime, në letërsi dhe filozofi që vit pas viti do të shohin dritën e botimit. Cili është mendimtari dhe filozofi shqiptar, që mbi 100 vepra ia kushtoi çështjes kombëtare? Ishte Isuf Luzi që jetoi në emigrim dhe eshtrat i prehen në Kaninë.
Isufi deri në grahmën e fundit të shpirtit të tij, luftoi për origjinën thrako-ilire pasardhës të pellazgëve e në kërkim të tokës amtare, deri te guri i sinorit ku shqiptohet ëmbël gjuha shqipe e Fishtës (Homerit shqiptar)
Pas vdekjes së Skënderbeut, Shqipëria u bë tymnaja osmane e cila sa vinte e shtohej. Në këto kushte pasardhësit e princit Gjergj Arianiti lundronin me shpresë drejt Venedikut. Freskia përcillte pikëllimin e tyre lëshuar mes dallgëve, dëshpërim që briza detare e përplaste në muret e kalasë së lashtë, duke mbajtur gjallë kujtimet e shekujve. Kohëtkalonin, të lara në gjak të kulluar ilir sepse rinia kërkonte të bukurën, Lirinë. Jehona e shpalljes së Pavarësisë më 1912, u përzie me gëzimin e familjes Luzaj, për pinjollin që lindi, i cili do të njehësohej me shekullin e ri, i cili u bë brenda truallit atëror i pandashëm pej tij, kurse sot obelisk i kohëve të reja. Gjatë dhe pas studimeve në Francë, Isuf Luzi duke njohur iluminizmin Francez, veprën e Volterit të madh, të Eskilit, Sofokliut, Sokratit, më pas Frojdin, Niçen e deri tek më të rinjtë si Hegeli apo Sartri u plotësua si personalitet i pajisur me një kulturë të gjërë. Kjo i dha mundësinë të marrë titullin Profesor dhe Doktor në letërsi dhe filozofi. Me një kulturë të tillë dyertë e perëndimit të ëndërruar nga shqiptarët këtë gjysmë shekulli që shkoi, për të ishin të hapura. Përvoja e shteteve demokratike dhe ajo jetësore bëri që veprën e tij ta vërë në shërbim të lirisë sé Shqipërisë. Ishte një zë që e thërriste, por që ia kishin mohuar t’i përgjigjej.
Me diplomën e dy doktoratave në xhep, zotëruesi i 8 gjuhëve të huaja, që nga latinisht, greqisht, persisht deri në ato që njohin brezat sot, ai nisi rrugën e një pelegrini. Ky poliglot me karakter nacionalist kombëtar, me përmasa botërore, tejet i etur për të kërkuar lavdinë e vendit të tij, nisi një maratonë që nga Tregtare e Vlorës, Normale e Elbasanit, Liceu i Korçës e më pas Spanjë, Argjentinë dhe në disa shtete të Sh.B.A, pjesmarrës në shumë dhjetëra simpoziume në të katër anët e globit, bëri të njohur çështjen shqiptare në botë. Autoriteti i tij prej filozofi dhe gjuhëtari, veprat e shumta, kumtesat në katedra të ndryshme të botës, duke përjashtuar Shqipërinë, e cila ishte mollë e ndaluar për të, gjeografia e gjërë kulturore që zotëronte, si dhe lufta e pandërprerë kundër komunizmit, tërhoqi vëmëndjen e perëndimorëve deri në sferat më të larta të shteteve të zhvilluara.
Prof.Dr. Luzi në veprat e tij kërkon të spjegojë, se dëmet që u sjell popujve komunizmi, nuk janë vetëm krimet, terrori, genocidi, verbimi nga deklratat ateiste, tradhëtia ndaj historisë së imponuar nga të huajt, por shkatërrimi që sjell komunizmi, është demoralizimi,degjenerimi, pluhurizmi dhe çoroditja në tru dhe në nerva të individit dhe gjithë shoqërisë, duke sjellë një seri brezash me vlera morale të vdekura. Ai donte të thoshte se komunizmi nuk është filozofi, por ideologji anti- natyrale, kundër ligjeve të natyrës, e destinuar të falimentojë sepse mbartet prej imagjinatës së sëmurë .Sipas tij, komunizmi ngelet vetëm një fushatë politike për kohën që u konceptua, që u shkrua dhe u përhap në popuj të prapambetur anakronik për qytetërimin perëndimor dhe teknologjinë moderne.
Idetë dhe mendimet e avancuara dhe bashkëkohore të Prof.Dr. Isuf Luzit gjetën shprehje dhe zbatim vetëm në vendin e Demokracisë në SHBA, ku u rendit midis 7 filozofëve më të mëdhenj të shek. XX. Nderim dhe mirënjohje për birin e Kaninës, krenarinë e kombit dhe të githë botës sé kulturuar, Prof. Dr. IsuF Luza
Thursday, February 12, 2009
Bota e Gruas Shqiptare_FLORA DURMISHI-Interviste me fotografen Mimoza Veliu
Fotografia që flet
Intervistë me Mimoza Veliun-fotografe
Mimoza, para disa ditësh, ka hapur ekspozitën me fotografi artistike me titull “Delirium”, në Galerinë e Arteve të Kosovës. Ekspozita u prit shumë mirë. U komentua nga vizitorët por edhe njohësit e mire të kësaj fushe siç është z Afrim Spahiu, Shkelzen Maliqi, Osman Demiri, e të tjerë.
Disa fjalë për Mimozën:
Mimoza Veliu, ka lindur në Tetovë ndërsa prej disa vjetësh jeton, bashkë me djalin e saj Jonin, në Berlin. Mimoza ka shumë dëshira! Atyre nuk ua di fundin. E do shumë jetën. Kërkon tri jetë se kjo nuk i mjafton per të realizuar gjithë ato që ka në plan. Për të fotografia është një pasion që dhemb. Madje i është kthyer në varshmëri.
Shikon shumë vepra të të mëdhenjve të fotografisë, sikur i përpinë ato. Dhe jo vetëm klasikët e fotografisë, shikon dhe studion edhe talentët e rinj të cilët e befasojnë me filozofinë e tyre jetësore, përmes artit të të fotografuarit.
Tash se voni ka filluar të punojë si fotografe për disa
institucione në Berlin.
Mimoza, je e kënaqur ti vetë me ekspoziten e fundit në Galerinë e Arteve në Prishtinë?
Stresi për të bindur Galerinë për të hapur një ekspozitë personale, për të bindur publikun që të vijë ta vizitojë këtë ekspozitë ka qenë kaq i madh sa gëzimi, satisfaksioni pastaj është i dyfishuar. Unë jam shumë e kënaqur me rrjedhën, jam e kënaqur me organizimin, me ndihmesën që më është dhënë me publikun. Mund të them që në vazhdën e punës sime, si fotografe, ka qenë ndër më të suksesshmet.
Ekspozita titullohet “Delirium” pse?
Më është bërë shumë herë kjo pyetje edhe për faktin e koincidencës me përmbledhjen poetike të Mimoza Ahmetit dhe them që në nënvetëdije edhe mbase jam ndikuar nga ky inspirim, mirëpo mbase edhe nuk e kam ditur dhe në momentin që më është bërë kjo pyetje thash “ua” mbase edhe është e vërtetë, nuk e mohoj! Delirium është një gjendje të cilën të gjithë, në një mënyrë apo në një tjetër, e përjetojmë në faza të ndryshme të jetës, kur dalim nga vetvetja ose i kthehemi vetvetes sepse është gjithnjë diskutabile nëse do ta quajmë dalje nga vetvetja ose kthim në vetvete këtë gjendje. Mendoj se i koincidonte edhe asaj që unë kam dashur gjithmonë të kap te fotografitë e mia, të nxjerr nga modelët e mi, ajo ndjenja e të qenit një frymë dhe jo trup, ndjenja e të qenit e c’ekuilibruar, jasht kornizave të së përditshmes, të konventave shoqërore, si do që ta titullosh. Interpretime ka të ndryshme për gjendjen e deliriumit dhe ky ishte varianti im.
Unë jam impresionuar me fotografitë e kësaj ekspozite! Ato më bënë për vete. Po ti ç’marrëdhënie ke me fotografinë?
Unë jam e lidhur shumë ngusht me fotografinë. Është resursi i dytë pas djalit tim që më jep energji pozitive, sepse jeta sjell nganjëherë edhe peripeci të ndryshme, ballafaqime me probleme të llojit të ndryshëm, të cilat nuk varen nga natyra yte, nga karakteri yt apo gadishmëria yte për t’u përballur me jetën por vijnë edhe përkundër fuqisë tënde që ke për t’i përballuar, megjithatë, njeriu në jetë kërkon një balancim. Dhe, këtë balancim, ne artistët, për fat të mirë, e kemi pak më të avancuar. Ndoshta është mendjemadhësi, nuk e di, por mendoj që ne artistët jemi të privilegjuar që e kemi këtë mundësi balanci të ndjenjave të së keqes dhe të së mirës. Unë me fotografinë, Florë, jam shumë e lidhur edhe për një fakt tjetër se fotografia më ka bërë të ndjejë më shumë vetëbesim, të ndjejë atë ndjeshmërinë e të ekzistuarit dhe të jetuarit dhe edhe një menyrë për të ju treguar të tjerëve mënyrën tënde se si ti e shikon jetën edhe për të shprehur të gjitha ëndërrat, filozofitë e jetës.
Është jeta yte në këto fotografi?
Nuk e përjashtoj që kam edhe autoportrete por shumica e fotografive të mia janë njerëz të tjerë të cilët tregojnë historitë e ndryshme të tyre, mirëpo mënyra se si unë i kam kapur këto fotografi flet shumë për jetën time. Nuk e mohoj në asnjë mënyrë se të gjitha momentet që kam dashur të kap kam dashur të koincidojnë me situata të ndryshme të jetës që unë kam pasur, i kam përjetuar, i përjetoj ose mbase do të doja t’i përjetoja në të ardhmen.
Kush eshte fajtori ose me meritori qe ti je bërë fotografe?
Kam filluar të besoj në Zot, s’kam qenë e tillë fare, por mendoj që është një fuqi që, krahas fuqisë time si artiste, më jep një shtytje. Është pikërisht ajo gjëja që më ka bërë mua të lumtur kur më ka falë djalin dhe më bën mua të lumtur kur më jep atë mundësinë për të shikuar, për të vështruar, për të përceptuar situata që ia vlen të fotografosh. Natyrisht është meritë e ytja kur arrin ose nuk arrin dicka por janë edhe ndikimet direkte dhe indirekte që njerëzit i kanë gjatë jetës së tyre. Ne ndikohemi edhe nga armiqtë, ne ndikohemi edhe nga njerëzit që ta duan të keqen, ne ndikohemi gjithmonë pozitivisht nëse duam të ndikohemi pozitivisht, nëse duam t’i kuptojmë ndikimet në këtë aspekt. Në jetë gjithnjë dua të mësoj. Jam para diplomimit. Marrja e diplomës është dicka shumë rutinë por në kuptimin të mësoj nga njerëzit dhe cdo gjëje në jetë i qasem me një dozë kurioziteti dhe dëshiroj që të shfrytëzoj rastin që nga çdo situatë e jetës të mësoj dicka.
Të kujtohet fotografia e parë më serioze që e kanë pëlqyer edhe të tjerët shumë?
Oh më ke zënë shumë ngusht, nuk e di nëse mund të përgjigjem. Mund të jetë siperfaqësore kjo që do të them por ndjenja që më është dhënë kur më është paguar fotografia e parë është ajo që unë kam thënë “ua”! Nëse jo gjithkush, po të paktën dikush, është në gjendje të vlerësojë në këtë mënyrë duke paguar me para fotografinë, ka dëshirë ta ketë në mur...
E çfarë fotografie ka qenë ajo?
Kam pasur një ekspozitë fotografish në Berlin me portrete nga Kosova, të grave dhe fëmijëve të dalë nga lufta, të mbetur jetimë. Dhe këto fotografi i pata prezantuar në Berlin. Kjo ishte hera e parë kur unë mora ofertat për të blerë fotografitë. Pra ajo fotografi ishte, kur unë, përmes dy këmbëve të ngjitura në një sfond tregoj një lloj balancimi të jetës apo situatave të ndryshme. Artistët jetojnë nga komplimentet, jetojnë nga vlerësimet dhe kjo i bënë që të ndihen mirë dhe të vazhdojnë punën.
Me çfarë aparati ke bërë fotografitë e para dhe me çfarë aparati punon sot? Nga një aparat në tjetrin të është dashur kohë të përshtatesh?
I takoj asaj pjese të artistëve që nuk janë të pasionuar pas teknikës, që nuk bëjnë luftë për të ardhur te teknologjitë më të reja apo për të ndërruar modelet më të reja që vijnë në treg. Unë jam munduar që gjithë atë energji ta harxhoj në krijimin e një origjinaliteti te unë, që të kem atë nënshkrimin tim te cdo fotografi. E kam filluar me fotografi analoge, me që në atë kohë fotografia digjitale, para 9 vjetësh ishte, në avancim, por unë gjeja aparate analoge më të leverdishme. Kjo, ndoshta sepse unë kam bërë në Berlin një shkollë njëvjeçare të fotografisë analoge dhe këtë e kishim si parakusht për të bërë atë shkollën, që të kishim një aparat analog me vete, puna në labor, zhvillimi i filmave, të gjitha. Ndërsa më vonë shikoj që puna në labor është punë shumë e bukur, është ndjenjë shumë e rrallë mirëpo që të kërkon shumë kohë dhe shumë para. Puna në labor unë them mes miqve, mes shokëve, është punë e të pasurve sepse ata e kanë edhe kohën edhe paratë. Ndërsa ne që egzistojmë nga fotografia e kemi jetën e shpejtë dhe në këtë shpejtësi ne duhet të punojmë me fotografi digjitale. Unë përdor një Kon D80 me ndjeshmëri të dritës nga 1.8 deri në ata standardet që janë 3.5 . Për momentin shikoj që për nevojat e mia, për punë ekspozitash për punë formatesh janë më se të mjaftueshme.
Ti nuk jeton në Kosovë! Po të mos shkoje në Gjermani do të ishe kjo që je sot? Kam përshtypjen se atje artistët përkrahen më shumë!
Varësisht në cfarë periudhe të jetës tënde ke dalur në këto vende. Unë për veten time ndihem e privilegjuar që kam pasur mundësinë të njihem me një kulturë të re të një populli, me një traditë shumëvjeçare, si në krijimin e shtetit por edhe fatin tjetër që unë kam shkuar atje mbi moshën 20 vjecare. Në kohën kur unë nuk kam mundur më të kaloj nëpër degradime të ndryshme të personalitetit ose asimilime ku jam në gjendje të shikoj vendin tim nga vi me sy autokritik sepse Gjermania ashtu si edhe vendet tjera të Europës të japin të gjitha mundësitë, varësisht se cilat ti do t’I shfrytëzosh. Ashtu siç ti ke mundësi të avancohesh në jetën tënde, karrierën, përsonalitetin tënd ashtu ke mundësi të shkosh vetëm mbrapshtë, sepse të flasim hapur, shqiptarët që jetojnë në Gjermani por edhe në vendet tjera të Europës nuk është se janë hapa përpara nga shqiptarët që jetojnë në Kosovë përkundrazi ata kanë stagnuar. Këtu është ajo që them unë, që duhet të dish çfarë të përfitosh nga shteti që jeton dhe jo të lejosh që të mbetesh mes dy kulturash…
Por po insistove rrugët I ke të hapura apo jo?
Deri në një masë. Do ta them me kujdes por gjermanët janë një pupull që të avancojnë deri aty sa të të shikojnë sërish nga lart!
Të flasim pak edhe për ekspozitat e tjera.
Kam 6 ekspozita personale në Berlin, një në Suedi një në Tetovë. Në të gjitha këto, përveç të fundit, kam prezantuar fotografinë reportazh, atë që unë kam sjellë gjithnjë për publikun e jashtëm nga vendi ku unë vi sepse kjo ka qenë më ngacmuese për ta. Opinioni gjerman është I interesuar, veçanërisht, të shikojë pamje nga jeta në Ballkan ndërsa në këtë ekspozitën e fundit unë mora guximin të paraqitem me fotografi artistike sepse unë e dua shumë fotografinë artistike kam dashur të shikoj se si do të priten dhe nëse unë do të duhej që në të ardhmen të vazhdoj këtë lloj fotografie.
Ke bërë edhe katalogë të tjerë nga ekspozitat që ke pasur?
Po kam edhe të tjerë nga të gjitha ekspozitat që kam pasur.
Sa vend zë femra dhe fëmijët në fotografitë e tua?
Një pjesë shumë të madhe të fotografive të mia, ndoshta nga momenti kur u bëra nënë, fillova të shikoj botën e fëmijëve me një sy krejt ndryshe, arrij të perceptoj ciltërsinë që kanë ata para kamerës dhe jovështirësitë që kam unë si fotografe për të nxjerrë këtë origjinalitet prej fytyrave të tyre sepse nga të tjerët është një cikë e vështirë përvecse të trajnuarit, modelet e mi i kam të trajnuar, janë modelë profesionalë të tjerëve është vështirë t’ua nxjerrësh më duhen 2 orë, 3 orë derisa unë të nxjerr atë që unë dua të nxjerr. Te fëmijët e kam shumë më të lehtë. Ata janë vetvetja, janë shumë origjinalë janë shumë të sinqertë.
I fotografon anëtarët tu të familjes? Janë ata personazhe të fotografive tua?
Duke mos e tepruar në asnjë mënyrë. Një ndër personazhet e fotografisë time kam edhe djalin tim. Por duke u munduar të krijoj një fotografi artistike që nuk do t’I jepte atë identitetin e të qenit djali im por do t’I japë fotografisë identitetin e një fëmije që paraqitet aty.
E di sa foto ke bërë deri tash dhe sa prej tyre nuk vlejnë?
Arti i fotografisë është si arti i pikturës apo i skulptures. Jo gjithnjë të shkon përdore dhe jo gjithnjë ka të tillë që me devotshmëri mbrojnë idenë se ajo që është shkrepur është mënyra se si është parë dhe nuk duhet larguar, ajo është art! Jo për mua nuk është art! Ajo është vetëm një tendencë për të krijuar artin.
Ç’teknikë përdor, Mimozë?
Unë përdor fotografinë bardh e zi në një pjesë më të madhe të kohës! Sepse më duket që ka një aspekt më artistik, i jep një frymë ndryshe publikut. Por edhe fotografia me ngjyra, varësisht nga situata që krijohet, dmth kur fotografia vetë ka një kolorit të madh, atëherë është gjynah t’ia heqësh atë dhe ta kalosh në bardh e zi.
Poezia është ura për të gjitha artet! Ti kalove nëpër të apo jo?
Përmes artit ne mundohemi që të nxjerrim dëshirat tona. Të nxjerrim në pah filozofitë tona të jetës dhe kjo më ka ndodhur gjithnjë edhe me poezinë! Këtë jam duke bërë edhe me fotografinë! Është një mënyrë e mirë e balancimit të jetës, mendoj që ka shumë rëndësi.
Duke kërkuar më shumë informacion për ty lexova diku edhe këtë vlerësim: “Lëvizja,dritë-hija, femra, fëmijët dhe fryma e realitetit, në të
gjitha këto, janë veçantitë e fotografive të Mimozës. Të gjitha këto,
duke kaluar nëpër syrin dhe objektivin e saj marrin vulën e kohës,
por mbi të gjitha marrin vulën e autores.”
Vula e autores - Për mendimin tim ky është vlerësim shumë i madh! A ka arritje më të madhe se sa sapo ta shikosh nje foto ta dish edhe autorin, pa e parë emrin?! Ky është synimi i çdo artisti dhe ky për mua është kulmi apo jo?
Shpresoj të jetë kështu! Unë jam shumë e lumtur që arti im vlerësohet në këtë mënyrë ky ka qenë dhe është synimi im më i madh: që ta kem unë atë vulën time! Të njihet fotografia, stili im i të bërit fotografi dhe të njihem unë si autore përmes saj.
Mimozë, faleminderit shumë për intervistën
E ndjeva veten shumë të nderuar dhe shumë të kënaqur me këtë bisedë.
Intervistoi: Flora Durmishi
Intervistë me Mimoza Veliun-fotografe
Mimoza, para disa ditësh, ka hapur ekspozitën me fotografi artistike me titull “Delirium”, në Galerinë e Arteve të Kosovës. Ekspozita u prit shumë mirë. U komentua nga vizitorët por edhe njohësit e mire të kësaj fushe siç është z Afrim Spahiu, Shkelzen Maliqi, Osman Demiri, e të tjerë.
Disa fjalë për Mimozën:
Mimoza Veliu, ka lindur në Tetovë ndërsa prej disa vjetësh jeton, bashkë me djalin e saj Jonin, në Berlin. Mimoza ka shumë dëshira! Atyre nuk ua di fundin. E do shumë jetën. Kërkon tri jetë se kjo nuk i mjafton per të realizuar gjithë ato që ka në plan. Për të fotografia është një pasion që dhemb. Madje i është kthyer në varshmëri.
Shikon shumë vepra të të mëdhenjve të fotografisë, sikur i përpinë ato. Dhe jo vetëm klasikët e fotografisë, shikon dhe studion edhe talentët e rinj të cilët e befasojnë me filozofinë e tyre jetësore, përmes artit të të fotografuarit.
Tash se voni ka filluar të punojë si fotografe për disa
institucione në Berlin.
Mimoza, je e kënaqur ti vetë me ekspoziten e fundit në Galerinë e Arteve në Prishtinë?
Stresi për të bindur Galerinë për të hapur një ekspozitë personale, për të bindur publikun që të vijë ta vizitojë këtë ekspozitë ka qenë kaq i madh sa gëzimi, satisfaksioni pastaj është i dyfishuar. Unë jam shumë e kënaqur me rrjedhën, jam e kënaqur me organizimin, me ndihmesën që më është dhënë me publikun. Mund të them që në vazhdën e punës sime, si fotografe, ka qenë ndër më të suksesshmet.
Ekspozita titullohet “Delirium” pse?
Më është bërë shumë herë kjo pyetje edhe për faktin e koincidencës me përmbledhjen poetike të Mimoza Ahmetit dhe them që në nënvetëdije edhe mbase jam ndikuar nga ky inspirim, mirëpo mbase edhe nuk e kam ditur dhe në momentin që më është bërë kjo pyetje thash “ua” mbase edhe është e vërtetë, nuk e mohoj! Delirium është një gjendje të cilën të gjithë, në një mënyrë apo në një tjetër, e përjetojmë në faza të ndryshme të jetës, kur dalim nga vetvetja ose i kthehemi vetvetes sepse është gjithnjë diskutabile nëse do ta quajmë dalje nga vetvetja ose kthim në vetvete këtë gjendje. Mendoj se i koincidonte edhe asaj që unë kam dashur gjithmonë të kap te fotografitë e mia, të nxjerr nga modelët e mi, ajo ndjenja e të qenit një frymë dhe jo trup, ndjenja e të qenit e c’ekuilibruar, jasht kornizave të së përditshmes, të konventave shoqërore, si do që ta titullosh. Interpretime ka të ndryshme për gjendjen e deliriumit dhe ky ishte varianti im.
Unë jam impresionuar me fotografitë e kësaj ekspozite! Ato më bënë për vete. Po ti ç’marrëdhënie ke me fotografinë?
Unë jam e lidhur shumë ngusht me fotografinë. Është resursi i dytë pas djalit tim që më jep energji pozitive, sepse jeta sjell nganjëherë edhe peripeci të ndryshme, ballafaqime me probleme të llojit të ndryshëm, të cilat nuk varen nga natyra yte, nga karakteri yt apo gadishmëria yte për t’u përballur me jetën por vijnë edhe përkundër fuqisë tënde që ke për t’i përballuar, megjithatë, njeriu në jetë kërkon një balancim. Dhe, këtë balancim, ne artistët, për fat të mirë, e kemi pak më të avancuar. Ndoshta është mendjemadhësi, nuk e di, por mendoj që ne artistët jemi të privilegjuar që e kemi këtë mundësi balanci të ndjenjave të së keqes dhe të së mirës. Unë me fotografinë, Florë, jam shumë e lidhur edhe për një fakt tjetër se fotografia më ka bërë të ndjejë më shumë vetëbesim, të ndjejë atë ndjeshmërinë e të ekzistuarit dhe të jetuarit dhe edhe një menyrë për të ju treguar të tjerëve mënyrën tënde se si ti e shikon jetën edhe për të shprehur të gjitha ëndërrat, filozofitë e jetës.
Është jeta yte në këto fotografi?
Nuk e përjashtoj që kam edhe autoportrete por shumica e fotografive të mia janë njerëz të tjerë të cilët tregojnë historitë e ndryshme të tyre, mirëpo mënyra se si unë i kam kapur këto fotografi flet shumë për jetën time. Nuk e mohoj në asnjë mënyrë se të gjitha momentet që kam dashur të kap kam dashur të koincidojnë me situata të ndryshme të jetës që unë kam pasur, i kam përjetuar, i përjetoj ose mbase do të doja t’i përjetoja në të ardhmen.
Kush eshte fajtori ose me meritori qe ti je bërë fotografe?
Kam filluar të besoj në Zot, s’kam qenë e tillë fare, por mendoj që është një fuqi që, krahas fuqisë time si artiste, më jep një shtytje. Është pikërisht ajo gjëja që më ka bërë mua të lumtur kur më ka falë djalin dhe më bën mua të lumtur kur më jep atë mundësinë për të shikuar, për të vështruar, për të përceptuar situata që ia vlen të fotografosh. Natyrisht është meritë e ytja kur arrin ose nuk arrin dicka por janë edhe ndikimet direkte dhe indirekte që njerëzit i kanë gjatë jetës së tyre. Ne ndikohemi edhe nga armiqtë, ne ndikohemi edhe nga njerëzit që ta duan të keqen, ne ndikohemi gjithmonë pozitivisht nëse duam të ndikohemi pozitivisht, nëse duam t’i kuptojmë ndikimet në këtë aspekt. Në jetë gjithnjë dua të mësoj. Jam para diplomimit. Marrja e diplomës është dicka shumë rutinë por në kuptimin të mësoj nga njerëzit dhe cdo gjëje në jetë i qasem me një dozë kurioziteti dhe dëshiroj që të shfrytëzoj rastin që nga çdo situatë e jetës të mësoj dicka.
Të kujtohet fotografia e parë më serioze që e kanë pëlqyer edhe të tjerët shumë?
Oh më ke zënë shumë ngusht, nuk e di nëse mund të përgjigjem. Mund të jetë siperfaqësore kjo që do të them por ndjenja që më është dhënë kur më është paguar fotografia e parë është ajo që unë kam thënë “ua”! Nëse jo gjithkush, po të paktën dikush, është në gjendje të vlerësojë në këtë mënyrë duke paguar me para fotografinë, ka dëshirë ta ketë në mur...
E çfarë fotografie ka qenë ajo?
Kam pasur një ekspozitë fotografish në Berlin me portrete nga Kosova, të grave dhe fëmijëve të dalë nga lufta, të mbetur jetimë. Dhe këto fotografi i pata prezantuar në Berlin. Kjo ishte hera e parë kur unë mora ofertat për të blerë fotografitë. Pra ajo fotografi ishte, kur unë, përmes dy këmbëve të ngjitura në një sfond tregoj një lloj balancimi të jetës apo situatave të ndryshme. Artistët jetojnë nga komplimentet, jetojnë nga vlerësimet dhe kjo i bënë që të ndihen mirë dhe të vazhdojnë punën.
Me çfarë aparati ke bërë fotografitë e para dhe me çfarë aparati punon sot? Nga një aparat në tjetrin të është dashur kohë të përshtatesh?
I takoj asaj pjese të artistëve që nuk janë të pasionuar pas teknikës, që nuk bëjnë luftë për të ardhur te teknologjitë më të reja apo për të ndërruar modelet më të reja që vijnë në treg. Unë jam munduar që gjithë atë energji ta harxhoj në krijimin e një origjinaliteti te unë, që të kem atë nënshkrimin tim te cdo fotografi. E kam filluar me fotografi analoge, me që në atë kohë fotografia digjitale, para 9 vjetësh ishte, në avancim, por unë gjeja aparate analoge më të leverdishme. Kjo, ndoshta sepse unë kam bërë në Berlin një shkollë njëvjeçare të fotografisë analoge dhe këtë e kishim si parakusht për të bërë atë shkollën, që të kishim një aparat analog me vete, puna në labor, zhvillimi i filmave, të gjitha. Ndërsa më vonë shikoj që puna në labor është punë shumë e bukur, është ndjenjë shumë e rrallë mirëpo që të kërkon shumë kohë dhe shumë para. Puna në labor unë them mes miqve, mes shokëve, është punë e të pasurve sepse ata e kanë edhe kohën edhe paratë. Ndërsa ne që egzistojmë nga fotografia e kemi jetën e shpejtë dhe në këtë shpejtësi ne duhet të punojmë me fotografi digjitale. Unë përdor një Kon D80 me ndjeshmëri të dritës nga 1.8 deri në ata standardet që janë 3.5 . Për momentin shikoj që për nevojat e mia, për punë ekspozitash për punë formatesh janë më se të mjaftueshme.
Ti nuk jeton në Kosovë! Po të mos shkoje në Gjermani do të ishe kjo që je sot? Kam përshtypjen se atje artistët përkrahen më shumë!
Varësisht në cfarë periudhe të jetës tënde ke dalur në këto vende. Unë për veten time ndihem e privilegjuar që kam pasur mundësinë të njihem me një kulturë të re të një populli, me një traditë shumëvjeçare, si në krijimin e shtetit por edhe fatin tjetër që unë kam shkuar atje mbi moshën 20 vjecare. Në kohën kur unë nuk kam mundur më të kaloj nëpër degradime të ndryshme të personalitetit ose asimilime ku jam në gjendje të shikoj vendin tim nga vi me sy autokritik sepse Gjermania ashtu si edhe vendet tjera të Europës të japin të gjitha mundësitë, varësisht se cilat ti do t’I shfrytëzosh. Ashtu siç ti ke mundësi të avancohesh në jetën tënde, karrierën, përsonalitetin tënd ashtu ke mundësi të shkosh vetëm mbrapshtë, sepse të flasim hapur, shqiptarët që jetojnë në Gjermani por edhe në vendet tjera të Europës nuk është se janë hapa përpara nga shqiptarët që jetojnë në Kosovë përkundrazi ata kanë stagnuar. Këtu është ajo që them unë, që duhet të dish çfarë të përfitosh nga shteti që jeton dhe jo të lejosh që të mbetesh mes dy kulturash…
Por po insistove rrugët I ke të hapura apo jo?
Deri në një masë. Do ta them me kujdes por gjermanët janë një pupull që të avancojnë deri aty sa të të shikojnë sërish nga lart!
Të flasim pak edhe për ekspozitat e tjera.
Kam 6 ekspozita personale në Berlin, një në Suedi një në Tetovë. Në të gjitha këto, përveç të fundit, kam prezantuar fotografinë reportazh, atë që unë kam sjellë gjithnjë për publikun e jashtëm nga vendi ku unë vi sepse kjo ka qenë më ngacmuese për ta. Opinioni gjerman është I interesuar, veçanërisht, të shikojë pamje nga jeta në Ballkan ndërsa në këtë ekspozitën e fundit unë mora guximin të paraqitem me fotografi artistike sepse unë e dua shumë fotografinë artistike kam dashur të shikoj se si do të priten dhe nëse unë do të duhej që në të ardhmen të vazhdoj këtë lloj fotografie.
Ke bërë edhe katalogë të tjerë nga ekspozitat që ke pasur?
Po kam edhe të tjerë nga të gjitha ekspozitat që kam pasur.
Sa vend zë femra dhe fëmijët në fotografitë e tua?
Një pjesë shumë të madhe të fotografive të mia, ndoshta nga momenti kur u bëra nënë, fillova të shikoj botën e fëmijëve me një sy krejt ndryshe, arrij të perceptoj ciltërsinë që kanë ata para kamerës dhe jovështirësitë që kam unë si fotografe për të nxjerrë këtë origjinalitet prej fytyrave të tyre sepse nga të tjerët është një cikë e vështirë përvecse të trajnuarit, modelet e mi i kam të trajnuar, janë modelë profesionalë të tjerëve është vështirë t’ua nxjerrësh më duhen 2 orë, 3 orë derisa unë të nxjerr atë që unë dua të nxjerr. Te fëmijët e kam shumë më të lehtë. Ata janë vetvetja, janë shumë origjinalë janë shumë të sinqertë.
I fotografon anëtarët tu të familjes? Janë ata personazhe të fotografive tua?
Duke mos e tepruar në asnjë mënyrë. Një ndër personazhet e fotografisë time kam edhe djalin tim. Por duke u munduar të krijoj një fotografi artistike që nuk do t’I jepte atë identitetin e të qenit djali im por do t’I japë fotografisë identitetin e një fëmije që paraqitet aty.
E di sa foto ke bërë deri tash dhe sa prej tyre nuk vlejnë?
Arti i fotografisë është si arti i pikturës apo i skulptures. Jo gjithnjë të shkon përdore dhe jo gjithnjë ka të tillë që me devotshmëri mbrojnë idenë se ajo që është shkrepur është mënyra se si është parë dhe nuk duhet larguar, ajo është art! Jo për mua nuk është art! Ajo është vetëm një tendencë për të krijuar artin.
Ç’teknikë përdor, Mimozë?
Unë përdor fotografinë bardh e zi në një pjesë më të madhe të kohës! Sepse më duket që ka një aspekt më artistik, i jep një frymë ndryshe publikut. Por edhe fotografia me ngjyra, varësisht nga situata që krijohet, dmth kur fotografia vetë ka një kolorit të madh, atëherë është gjynah t’ia heqësh atë dhe ta kalosh në bardh e zi.
Poezia është ura për të gjitha artet! Ti kalove nëpër të apo jo?
Përmes artit ne mundohemi që të nxjerrim dëshirat tona. Të nxjerrim në pah filozofitë tona të jetës dhe kjo më ka ndodhur gjithnjë edhe me poezinë! Këtë jam duke bërë edhe me fotografinë! Është një mënyrë e mirë e balancimit të jetës, mendoj që ka shumë rëndësi.
Duke kërkuar më shumë informacion për ty lexova diku edhe këtë vlerësim: “Lëvizja,dritë-hija, femra, fëmijët dhe fryma e realitetit, në të
gjitha këto, janë veçantitë e fotografive të Mimozës. Të gjitha këto,
duke kaluar nëpër syrin dhe objektivin e saj marrin vulën e kohës,
por mbi të gjitha marrin vulën e autores.”
Vula e autores - Për mendimin tim ky është vlerësim shumë i madh! A ka arritje më të madhe se sa sapo ta shikosh nje foto ta dish edhe autorin, pa e parë emrin?! Ky është synimi i çdo artisti dhe ky për mua është kulmi apo jo?
Shpresoj të jetë kështu! Unë jam shumë e lumtur që arti im vlerësohet në këtë mënyrë ky ka qenë dhe është synimi im më i madh: që ta kem unë atë vulën time! Të njihet fotografia, stili im i të bërit fotografi dhe të njihem unë si autore përmes saj.
Mimozë, faleminderit shumë për intervistën
E ndjeva veten shumë të nderuar dhe shumë të kënaqur me këtë bisedë.
Intervistoi: Flora Durmishi
Bota e Gruas Shqiptare-FLUTRA ZHUBI ZAJMI- Nje leter per nje nene poete dhe nje poezi
E nderuara z. Medije Vraniqi !
Kjo letër që po ju shkruaj , i ngjan më tepër një falenderimi për një dhuratë aq të madhe që keni ditur dhe përgatitur një vepër, të`them më tepër se kryevepër, kushtuar bijës suaj Valona.
Para së gjithash, të ngushëlloj Ty si nënë dhe mbarë familjen tënde, bashkëshortin, vëllaun dhe motrat. Dhashtë Zoti mos të keni më ngjarje të tilla. Me përkushtim i lutem të MADHIT ZOT , që shpirti i saj i virgjër , të prehet i qetë në parajsën e amshueshmërisë dhe Ju të bëheni të fortë për ti rezistuar kësaj dhimbjeje të madhe, të cilës i bashkangjitem edhe unë si dashamirëse e juaja.
Mirëpo, jeta po vazhdoka dhe duhet pranuar realitetin , sa do i dhimbshëm të jetë ai.
Në fillim e pashë ballinën e librit, që përmbante fotografinë e Valonës prej bukurosheje dhe më besoni se nga dhimbja disa ditë nuk kam mundur ta lexoj librin….
Për t’i qëndruar besnike z. Drenusha Zajmi Hoxha, e cila ma dhuroi, i shkova librit deri në fund. E falenderoj nga zemra Drenushën, që është një grua e denjë dhe personaliteti i saj nuk përshkruhet në letër, por do të mundohem me pak fjalë t’ shpreh vetëm disa prej vlerave që ka: është një bashkëshorte e mrekullueshme , një nënë e përkushtuar ndaj fëmijëve, një motër e mirë dhe një bijë me humanizëm të jashtëzakonshë m.
Vargjet e poezisë suaj , kushtuar Valonës, më pëlqyen shumë dhe çdonjërën tek e lexoja, më rridhnin lotët dhe s’mund t’i përmbaja dot. Por, aty gjeta edhe krenarinë prej një nane të qëndrueshme dhe të fortë. Andaj edhe ky qëndrim i juaji e ka vlerën e lartë, përmes së cilit qëndrim dhe veprës suaj, ju keni sjellur të gjallë Valonën mes nesh. Pra, falemnderit! Ajo vërtetë do të jetë gjithmonë midis nesh- brez pas brezi.
Me shumë respekt:
Prizren, 4 shkurt 2009
Flutura Zhubi- Zajmi
P. S. Një poezi kushtuar Valonës nga unë.
NJË DHURATË PËR TY VALONA
Do ta dhuroj poezinë time
Të gatuar mjeshtërisht nga lotët
Do ta dhuroj besën e Nënës tënde
Që mbahet burrërisht
Valona! Nëna të thërret
Shkruan emrin tënd në çdo copëz letre
Në çdo kujtim
Dhe i shmanget rrënkimeve
E të pret në anën tjetër të kohës
Aty ku ti një ditë
Do t’i lexosh shkronjat e fatit të saj….
Do t’ia ushqesh shpresën
Mes diellit dhe hijeve gjigande
Që iu rrënuan me kohën
Ditëve, netëve, javëve, muajve e viteve
Valona, Ti! Si Ajsberg i bardhë e vizionare
Kishe ëndërra shumë
Dhe në atë kohë lundroje
Në lundrën e ëndërrave bashkë me shpresat
Imagjinoje dhurata
Nga familja ose dikush tjetër…..?!
E unë si një e panjohur
Shkruaj vargje sot për Ty dhe
Ta dhuroj këtë poezi
Duke të imagjinuar
Si një bukuroshe që vallëzon
Në kolloseun e Vienës
Veshur me një fustan nusërie
Dhe pastaj kthehesh drejt meje
Duke ecur me kokën lart, krenare
Vjen afër meje e më përqafon
E unë ta dhuroj këtë poezi
Valona! Nëna të thërret!
Të kërkon dhe ngrihet mbi dhembjen personale
Eh jeta , jeta , kështu qenka
Sot, dje….nesër
Dhe pas shumë kohësh
Nënës sate do t’i duket
Se gjithmonë po dëgjon një tingull
Të zërit tënd të ëmbël
Si melodi që solohet
Mjeshtërisht në kitarë
Me një tekst të bukur e plot nostalgji
Thua se vërtetë do të fliste
Për të bukurën e të madhen tënden DASHURI.
Flutra Zhubi Zajmi ( 4 shkurt 2009)
Kjo letër që po ju shkruaj , i ngjan më tepër një falenderimi për një dhuratë aq të madhe që keni ditur dhe përgatitur një vepër, të`them më tepër se kryevepër, kushtuar bijës suaj Valona.
Para së gjithash, të ngushëlloj Ty si nënë dhe mbarë familjen tënde, bashkëshortin, vëllaun dhe motrat. Dhashtë Zoti mos të keni më ngjarje të tilla. Me përkushtim i lutem të MADHIT ZOT , që shpirti i saj i virgjër , të prehet i qetë në parajsën e amshueshmërisë dhe Ju të bëheni të fortë për ti rezistuar kësaj dhimbjeje të madhe, të cilës i bashkangjitem edhe unë si dashamirëse e juaja.
Mirëpo, jeta po vazhdoka dhe duhet pranuar realitetin , sa do i dhimbshëm të jetë ai.
Në fillim e pashë ballinën e librit, që përmbante fotografinë e Valonës prej bukurosheje dhe më besoni se nga dhimbja disa ditë nuk kam mundur ta lexoj librin….
Për t’i qëndruar besnike z. Drenusha Zajmi Hoxha, e cila ma dhuroi, i shkova librit deri në fund. E falenderoj nga zemra Drenushën, që është një grua e denjë dhe personaliteti i saj nuk përshkruhet në letër, por do të mundohem me pak fjalë t’ shpreh vetëm disa prej vlerave që ka: është një bashkëshorte e mrekullueshme , një nënë e përkushtuar ndaj fëmijëve, një motër e mirë dhe një bijë me humanizëm të jashtëzakonshë m.
Vargjet e poezisë suaj , kushtuar Valonës, më pëlqyen shumë dhe çdonjërën tek e lexoja, më rridhnin lotët dhe s’mund t’i përmbaja dot. Por, aty gjeta edhe krenarinë prej një nane të qëndrueshme dhe të fortë. Andaj edhe ky qëndrim i juaji e ka vlerën e lartë, përmes së cilit qëndrim dhe veprës suaj, ju keni sjellur të gjallë Valonën mes nesh. Pra, falemnderit! Ajo vërtetë do të jetë gjithmonë midis nesh- brez pas brezi.
Me shumë respekt:
Prizren, 4 shkurt 2009
Flutura Zhubi- Zajmi
P. S. Një poezi kushtuar Valonës nga unë.
NJË DHURATË PËR TY VALONA
Do ta dhuroj poezinë time
Të gatuar mjeshtërisht nga lotët
Do ta dhuroj besën e Nënës tënde
Që mbahet burrërisht
Valona! Nëna të thërret
Shkruan emrin tënd në çdo copëz letre
Në çdo kujtim
Dhe i shmanget rrënkimeve
E të pret në anën tjetër të kohës
Aty ku ti një ditë
Do t’i lexosh shkronjat e fatit të saj….
Do t’ia ushqesh shpresën
Mes diellit dhe hijeve gjigande
Që iu rrënuan me kohën
Ditëve, netëve, javëve, muajve e viteve
Valona, Ti! Si Ajsberg i bardhë e vizionare
Kishe ëndërra shumë
Dhe në atë kohë lundroje
Në lundrën e ëndërrave bashkë me shpresat
Imagjinoje dhurata
Nga familja ose dikush tjetër…..?!
E unë si një e panjohur
Shkruaj vargje sot për Ty dhe
Ta dhuroj këtë poezi
Duke të imagjinuar
Si një bukuroshe që vallëzon
Në kolloseun e Vienës
Veshur me një fustan nusërie
Dhe pastaj kthehesh drejt meje
Duke ecur me kokën lart, krenare
Vjen afër meje e më përqafon
E unë ta dhuroj këtë poezi
Valona! Nëna të thërret!
Të kërkon dhe ngrihet mbi dhembjen personale
Eh jeta , jeta , kështu qenka
Sot, dje….nesër
Dhe pas shumë kohësh
Nënës sate do t’i duket
Se gjithmonë po dëgjon një tingull
Të zërit tënd të ëmbël
Si melodi që solohet
Mjeshtërisht në kitarë
Me një tekst të bukur e plot nostalgji
Thua se vërtetë do të fliste
Për të bukurën e të madhen tënden DASHURI.
Flutra Zhubi Zajmi ( 4 shkurt 2009)
Bota e Gruas Shqiptare-HASIBE ALISHANI BLLACA-Vargje per Ibrahim Rrugoven
Poezi kushtuar: Dr. I. Rugovës
Engjëlli me shall
U trandën malet
Lisi i madh kur ra
Lumenjtë u tërbuan
Qielli është vrenjtur,
Kudo dhimbje, lot,
Për zotin e shtëpisë,
Kurora me lule
Dje, sot, në mot
Në varrezat e Velanisë.
Aty pushon kryetari ynë
Engjëll i bekuar
I thjeshti, I urti gjithmonë
I panënshtruar…
Me shallin rreth qafe
Popullin e robëruar simbolizoj
Liri, pavarësi, demokraci
Me ngulm kudo kërkoi
Mendonim kryetari atë shall
Pavarësisë së Kosovës do t’ia fal
Nëna Terezë nëpër botë krenare
Me vëllezër krah për krah hapëron
Me Skënderbeun trimin legjendar
Me shpatë ne dorë mbi kalë
Dhe Rugovën madhështorë
Kryetarin tone të parë
ENGJULLIN ME SHALL…!
Lutemi për ty
Ngrohtësinë e prehrit të babait
Nuk e përjetove…
As këshillat e përkëdheljet e tij
I madhi Zot të mori në mbrojtje
Të pajisi me virtyte më të larta
Kombëtare, njerëzore
Për t’i dalë dheut zot
Ngrohu zemrat e trazuara
Të miliona bashkëkombësve
Të shtypur, të robëruar…
Ti, kultivues i tolerancës ,
Durimit e i dashurisë
Fitove epitetin “Simbol Lirie
Paqes e i Pavarësisë”.
Në këtë ditë feste: Shën Valentini
Me dhimbje në zemër, lot në sy
I përkulemi, Madhështisë Sate
Dhe dinjitetit Tënd – Njeri.
Prore duke u lutur për Ty…
Kryetar Unikat
Të quajtën: kryetar Engjëll
Xhorxh Washington
Gandi i Ballkanit…
Ti të gjitha i meriton
Jemi popull me fat
Që Të lindi KOSOVA
“Kryetar Unikat”
Do mbetesh
Dr. IBRAHIM RUGOVA
Hasibe Alishani- Bllaca
Prizren
Engjëlli me shall
U trandën malet
Lisi i madh kur ra
Lumenjtë u tërbuan
Qielli është vrenjtur,
Kudo dhimbje, lot,
Për zotin e shtëpisë,
Kurora me lule
Dje, sot, në mot
Në varrezat e Velanisë.
Aty pushon kryetari ynë
Engjëll i bekuar
I thjeshti, I urti gjithmonë
I panënshtruar…
Me shallin rreth qafe
Popullin e robëruar simbolizoj
Liri, pavarësi, demokraci
Me ngulm kudo kërkoi
Mendonim kryetari atë shall
Pavarësisë së Kosovës do t’ia fal
Nëna Terezë nëpër botë krenare
Me vëllezër krah për krah hapëron
Me Skënderbeun trimin legjendar
Me shpatë ne dorë mbi kalë
Dhe Rugovën madhështorë
Kryetarin tone të parë
ENGJULLIN ME SHALL…!
Lutemi për ty
Ngrohtësinë e prehrit të babait
Nuk e përjetove…
As këshillat e përkëdheljet e tij
I madhi Zot të mori në mbrojtje
Të pajisi me virtyte më të larta
Kombëtare, njerëzore
Për t’i dalë dheut zot
Ngrohu zemrat e trazuara
Të miliona bashkëkombësve
Të shtypur, të robëruar…
Ti, kultivues i tolerancës ,
Durimit e i dashurisë
Fitove epitetin “Simbol Lirie
Paqes e i Pavarësisë”.
Në këtë ditë feste: Shën Valentini
Me dhimbje në zemër, lot në sy
I përkulemi, Madhështisë Sate
Dhe dinjitetit Tënd – Njeri.
Prore duke u lutur për Ty…
Kryetar Unikat
Të quajtën: kryetar Engjëll
Xhorxh Washington
Gandi i Ballkanit…
Ti të gjitha i meriton
Jemi popull me fat
Që Të lindi KOSOVA
“Kryetar Unikat”
Do mbetesh
Dr. IBRAHIM RUGOVA
Hasibe Alishani- Bllaca
Prizren
Subscribe to:
Posts (Atom)
